Özel Okul Öğretmenlerinin Kıdem Tazminatı Hakkı ve Şartları Nelerdir?

Özel okul öğretmenlerinin sahip oldukları haklar ‘’Özel Eğitim Kurumları Kanunu’’ kapsamında değerlendirilmekte olup, bu tür işlerde görev yapanlar İş Kanuna tabi olarak çalıştırılmaktadır. Gerek sektörün tam olarak kurumsallaşmamış olması, gerekse sözleşme sürelerindeki belirsizlikler sebebiyle özel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmelerin tazminat hakları konusunda tereddüt yaşandığı gözlemlenmektedir. Bu tür tereddütlerin yaşanmasına sebep olan ise, eğitim kurumu ile öğretmen arasında yapılan sözleşmelerin her yıl yenilenmesi, belirli süreli sözleşmelerle anlaşmanın sürdürülmesidir.

İş sözleşmeleri, işçi ve işveren arasında imzalanan ve içeriğinde işverenin maaş ödemeyi, işçinin de çalışmayı taahhüt ettiği anlaşmalardır. Bu tür sözleşmeler yapılacak işin ne olduğuna, süresine göre belirli veya belirsiz süreli olarak yapılmaktadır. Ancak çalışılan işin özelliklerine göre iş sözleşmelerin tam süreli, kısmı süreli veya deneme süreli gibi farklı şekillerde yapılması da mümkün olabilmektedir. Bu tür sözleşmelerde yapılacak işin 1 yıldan uzun sürecek olması halinde,  sözleşmenin yazılı olarak yapılması zorunlu kılınmıştır.

 

Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

Bu tür sözleşmeler, anlaşmanın hangi tarihte sona ereceğinin önceden belirtildiği sözleşmelerdir. Özel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin de belirli süreli sözleşme ile görevlerini devam ettirmeleri sebebiyle, bu tür sözleşme ile görev yapanların tazminat hakkını incelemek gerekir. Buna yönelik olarak hazırlanan 4857 sayılı iş kanunda yer alan belirli süreli iş sözleşmeleri 11. Maddede şu şekilde tanımlanmaktadır.

  • Önceden süresi belirlenmiş işlerde çalışanlar,
  • Öncede belirlenmiş bir işin tamamlanmasında çalışanlar,
  • Belli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak çalışanlarla işveren arasında yapılan sözleşmeler, belirli süreli iş sözleşmeleridir.

Bu tür sözleşmeler, sadece istisnai hallerde yapılabilmektedir. Bu haller, yapılacak işin belirli bir tanımının olması, objektif bir sebebin var olması ve süresi belirli olan bir sözleşmenin yazıya dökülerek yapılmasıdır. Ancak, kanunda belirtilenin aksine sözleşmenin yapılmasına olanak sağlayan objektif bir sebebin bulunmaması, sözleşmenin ne zaman sona ereceğinin tespiti yapılamıyorsa veya sözleşmede belirtilen süreler muğlak şekilde belirtilmiş ya da hiç belirtilmemişse, sözleşme yazılı olarak yapılmamışsa. Sözleşme belirli süreli olma özelliğini kaybeder.

Ayrıca, sözleşme sırasında çalışacak olan işçiye yapılan sözleşmenin belirli süreli sözleşme olduğu bildirilmemiş, sözleşmede görev tanımıyla ilgili açıklamaya yer verilmemişse, bu tür hallerde de belirli süreli sözleşme özelliği ortadan kalkmakta, sözleşme belirsiz süreli sözleşme olarak değerlendirilmektedir. Belirli süreli iş sözleşmeleri genellikle,

  • İşletmelerin kampanya faaliyet dönemleri,
  • Sergi- fuar dönemleri,
  • Sahne işleri
  • İşten ayrılan işçilerin yerine işçi alınması,
  • Mevsimlik işler vb. gibi önceden süresi belirlenmiş olan çalışmalardır.

Özel okullarda görev yapan öğretmenler de, özel kanunlarla düzenlenmiş olan belirli süreli işler kapsamında yer almaktadır. Özel Eğitim Kurumlarının çalışma şartlarını düzenleyen kanuna göre, özel eğitim kurumlarında çalıştırılmak üzere işe alınan öğretmen, yönetici, usta öğretici vasıflarına sahip kişiler en az 1 yıllık sözleşmelerle işe alınmak zorundadır. Ancak bu tür sözleşmeler, her yıl yenilenmesi halinde bile, belirsiz süreli sözleşme kapsamında değerlendirilmesi söz konusu değildir.

 

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

Belirsiz süreli iş sözleşmeleri, yapılacak işin süresinin önceden öngörülemediği, dolayısıyla önceden iş sözleşmesine yazılamadığı durumları belirtmektedir. Belirsiz süreli işlerde görev yapanlar hizmet sürelerinin bitiminde veya sözleşmelerin işveren tarafından tek taraflı feshi durumunda hem kıdem tazminatı, hem de ihbar tazminatı almaya hak kazanırlar. Belirsiz süreli sözleşmelerle görev verilen bireyler, İş Hukuku gereği verilen hakların büyük çoğunluğundan yararlanma hakkına sahip bulunmaktadır. Bu sebeple bu tür sözleşmelerin işçilere daha önemli avantajlar sağladığı görülmektedir. İş güvencesi tazminatı, işe iade davası açma hakkı, ihbar tazminatı gibi haklar, sadece belirsiz süreli sözleşmelerle çalışan işçilere tanınan haklardır. Belirli süreli sözleşmelerle bağlı bulunanlar ise, iş güvencesi hükümleri gereği sağlanan haklardan yararlanamaz.

 

Belirli Süreli İş Sözleşmeliler Kıdem ve İhbar Tazminatı Alır Mı?

Belirli süreleri kapsayan ve bitiş tarihi önceden belirlenen sözleşmelerle görev yapan kişiler ihbar tazminatı hakkından muaf tutulmuş bulunmaktadır. Belirli süreli iş sözleşmeleri yapılırken ihbar tazminatı ödeneceğine dair madde konulsa dahi, iş süresi bitiminde ortaya çıkacak herhangi bir anlaşmazlık durumunda ihbar tazminatı ödenmesi söz konusu olmaz. İş kanunu ihbar tazminatı ödenmesini belirsiz süreli iş sözleşmelerine bağlı olarak çalışan kişilere yönelik bir hak olarak kabul etmektedir. Ancak belirli süreli sözleşmeleriyle görev alan ve sözleşmeleri belirsiz süreli iş sözleşmelerine dönüştürenler ihbar tazminatı almaya hak kazanmaktadır.

 

Kıdem Tazminatı Nedir? Kimlere Ödenir?

Kıdem tazminatı, sigortalı ve İş Kanunu hükümlerine tabi olarak herhangi bir iş yerinde çalışan kişilerin, çalışma süreleri boyunca verdiği hizmetlere karşılık olarak işten ayrılması sırasında toplu olarak verilen bir ödemedir. Bu kapsamda çalışan kişilere çalıştıkları her yıl için bir aylık brüt maaş tutarında kıdem tazminatı ödenmektedir. Ancak kişinin kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmesi için bazı şatları taşıyor olması gereklidir. Aksi takdirde tazminat talebinde bulunması söz konusu değildir.

 

Özel Okul Öğretmenlerinin Kıdem Tazminatı

Özel okullarla ilgili tüm mevzuatı düzenleyen 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ve ilgili yönetmelik, özel okullarda görev yapan öğretmenler ile eğitim kurumu arasında her yıl sözleşme imzalanmasını zorunlu kılmıştır. Sözleşmeleri yenilenmediği takdirde kıdem tazminatına hak kazanabilen öğretmenlerin bir kısmı bu haktan yararlanırken, birçok özel eğitim kurumu yapılan sözleşmenin ‘’ belirli süreli’’ anlaşma olduğunu ileri sürerek kıdem tazminatı ödemesini yapmamaktadır. Özellikle özel okul öğretmenlerinin İş kanununda yer alan iş güvencesi hakkından yararlanamayacağına yönelik olarak öne sürülen Yargıtay içtihadı sonrası, özel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenleri bir hayli tedirgin etmiştir. Bu gerekçe öne sürülerek birçok öğretmenin uzun yıllar görev yaptığı eğitim kurumları tarafından sözleşme yenilenmeden ve kıdem tazminatı alamadan çıkarıldığı görülmüştür.

Bu tür durumlar sebebiyle açılan davalarda kıdem tazminatı ödenmemesi yolunda kararlar çıkmakla birlikte, Yargıtay tarafından verilen kararda, ‘’ belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesinden önce taraflardan biri sözleşme yenilememe iradesini ortaya koymuşsa, yenilemeyen tarafın iradesine göre kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılamayacağı araştırılmalıdır. İşveren yenilememe iradesi göstermiş ve haklı nedene dayanmıyor ise, bir yıllık kıdem koşulu gerçekleştiği takdirde kıdem tazminatı ödenmelidir’’

Bu şartlara haiz olan öğretmenler diğer işçi kollarında çalışan ve kıdem tazminatı hakkına sahip olanlar gibi tazminat almaya hak kazanmaktadır. Kıdem tazminatında öğretmenlerle ilgili en önemli husus, sözleşmenin yenilenmeme durumudur. Ancak kıdem tazminatına konu olan durumun ortaya çıkabilmesi işin sözleşmeyi kimin yenilemediği öne çıkmaktadır. Mevzuat gereği belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan öğretmenler, görev yaptıkları okul veya eğitim kurumlarıyla her yıl sözleşme yenilemektedir.

Sözleşme yenilenmesi döneminde kurum öğretmenle sözleşme yenilenmeyeceğini sözlü veya yazılı olarak beyan ediyor veya başka bir öğretmenle sözleşme yaparak diğer öğretmeni eğitim kurumu kadrosundan çıkarıyorsa, bu durumda kurum öğretmene kıdem tazminatı ödemek zorundadır. Ancak, öğretmen eğitim kurumuyla yeni bir yıllık anlaşma imzalamaya yanaşmıyor ve iradesini belli ediyorsa bu durumda kıdem tazminatı ödenmesi söz konusu değildir.

Özel eğitim kurumlarında kıdem tazminatı ile ilgili olarak ortaya çıkan bu iki temel kural, bir tek istisna ile değişkenlik gösterebilmektedir. Sözleşme yenilemeyen okulun şüphe götürmez derecede haklı gerekçelere dayalı olarak sözleşme imzalamaması halinde kurum kıdem tazminatı ödemez. Ancak tam tersi olarak öğretmenin şüphe götürmez bir sebeple sözleşme imzalamaktan kaçınması halinde, kıdem tazminatı ödenmektedir.

Özetle, özel okullarda görev yapan öğretmenler de diğer işçiler gibi, çalıştıkları kurumda 1 yıllık sürelerini doldurmaları veya kurum tarafından sözleşmeleri fesih edilmesi halinde kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmektedirler. Kıdem tazminatı ile ilgili anlaşmazlıkların yargı yoluyla çözümünde mutlaka İş Hukuku konusunda tecrübeli bir hukuk bürosundan destek alınması tavsiye edilmektedir.

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir