Aile Hukuku

Aile hukuku, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ikinci kitabında düzenlenir. Aile içi şiddete karşı koruma ise 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’a tabidir. Davalara aile mahkemeleri bakar. Aile hukuku avukatı olarak baktığımız başlıca konular şunlardır:

• Evlilik öncesi sözleşmeler ve mal rejimi sözleşmeleri
• Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları
• Boşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağı davaları
• Velayet ve velayetin değiştirilmesi davaları
• Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası davaları
• Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması
• Maddi ve manevi tazminat talepleri
• Evliliğin iptali davaları
• Babalık ve soybağının reddi davaları
• Evlat edinme
• Nişanın bozulmasından doğan talepler
• 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir kararları
• Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi

Evlenme, evlendirme memuru önünde yapılır; dini tören ancak resmi nikâhtan sonra yapılabilir ve tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Yalnızca dini nikâhla yaşayan çiftlerin birbirine karşı eş olarak hak ve yükümlülükleri yoktur; bu durumun sonuçlarını dini nikâhın hukuktaki yeri yazımızda ele aldık.

Evlenme sırasında eşlerden birinin evli olması, ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğu veya yakın hısımlık gibi hâllerde evlilik mutlak butlanla sakattır ve savcı tarafından da dava açılabilir. Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma ve korkutma hâllerinde ise eşin açacağı nispi butlan davasıyla evlilik iptal edilir; bu dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde açılır.

Kanun dört tür nafaka tanır. Tedbir nafakası, boşanma davası süresince eş ve çocuklar için hâkim tarafından belirlenir. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer eşin mali gücü oranında süresiz olarak bağlanır. İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkısıdır ve çocuk ergin olana kadar sürer; eğitimi devam eden çocuk için uzatılabilir. Yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olana bağlanır.

Nafaka, tarafların mali durumundaki değişikliğe göre artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir. Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi, evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması veya yoksulluğunun ortadan kalkması hâlinde kaldırılır. Bu davayı nafaka iptal davası nasıl açılır yazımızda anlattık. Ödenmeyen nafaka, icra yoluyla tahsil edilir; nafaka borcunu ödememek ayrıca icra ceza mahkemesinde şikâyet konusu olur.

Evlilik devam ederken velayet ana ve babaya birlikte aittir. Boşanmada hâkim, velayeti çocuğun üstün yararına göre eşlerden birine verir ve diğer eşle çocuk arasında kişisel ilişki kurar. Çocuğun yaşı, alışık olduğu ortam, kardeşlerin birlikte kalması, ana babanın bakım imkânları ve idrak çağındaki çocuğun görüşü değerlendirmede dikkate alınır. Velayet kararı kesin değildir; koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Kişisel ilişkinin engellenmesi, çocuğun ihmali veya velayet sahibinin yaşam koşullarındaki değişiklik bu davanın sebepleri arasındadır.

Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde, ortak velayet kararları da uygulamada kabul görmeye başlamıştır; her dosyada çocuğun yararına uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Eşler arasında, aksine sözleşme yapılmamışsa, 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejimde her eş, evlilik süresince karşılığını vererek edindiği malların, yani edinilmiş malların değeri üzerinde diğer eşe karşı yarı oranında katılma alacağına sahiptir. Evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras veya bağış yoluyla edinilenler ve kişisel kullanıma özgü eşya kişisel maldır ve paylaşıma girmez. Paylaşım, boşanma davasından ayrı bir davayla istenir ve boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde açılır. Ayrıntılar için boşanmada mal paylaşımı yazımızı okuyabilirsiniz.

Eşler, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Sözleşme evlenmeden önce veya evlilik süresince yapılabilir. Mal ayrılığı sözleşmesinin nasıl yapıldığını mal ayrılığı sözleşmesi yazımızda anlattık.

Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu eşten maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat talep edebilir. Bu talepler boşanma davasıyla birlikte veya kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı dava ile ileri sürülür. Konuyu maddi ve manevi tazminat davası yazımızda ele aldık.

Evlilik içinde doğan çocuğun babası kocadır. Koca, çocuğun kendisinden olmadığını ileri sürüyorsa soybağının reddi davası açar; dava, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasındaki soybağı tanıma veya babalık davası ile kurulur. Babalık davasını ana ve çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir. Bu davalarda DNA incelemesi başlıca delildir ve mahkeme sonucunda çocuk için nafaka ve ana için doğum giderleri de istenebilir.

Küçüğün evlat edinilmesi için evlat edinenin küçüğe en az bir yıl bakmış ve eğitmiş olması, evlat edinmenin küçüğün yararına olması ve ana babanın rızası gerekir. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; en az beş yıldır evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş olmaları aranır. Ergin bir kişinin evlat edinilmesi de kanunda sayılan şartlarla mümkündür. Karar aile mahkemesince verilir ve evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur.

Şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altındaki kişi, 6284 sayılı Kanun kapsamında aile mahkemesinden koruyucu ve önleyici tedbir kararı isteyebilir. Şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılması, yaklaşmama, iletişim kurmama ve silah teslimi bu tedbirlerin başında gelir. Başvuru için delil aranmaz, karar gecikmeksizin verilir ve tedbire aykırılık zorlama hapsi ile yaptırıma bağlanır. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.

Nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozarsa, diğer taraf evlenme amacıyla yaptığı harcamaları ve katlandığı maddi fedakârlıkları isteyebilir; kişilik hakkı zedelenmişse manevi tazminat da talep edilebilir. Nişanlılar, nişanlılık sona erince birbirlerine verdikleri alışılmışın dışındaki hediyeleri geri isteyebilir. Bu talepler, nişanın sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.