Arabulucu Hizmetleri

Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda düzenlenir. Kanun, yabancılık unsuru taşıyanlar da dâhil olmak üzere, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. Arabulucu, tarafları bir araya getirir, iletişimi yürütür ve tarafların kendi çözümlerini bulmalarına yardım eder; karar vermez, hüküm kurmaz.

Süreç üç ilkeye dayanır. İradilik: taraflar sürece katılmakta, sürdürmekte ve sonlandırmakta serbesttir. Eşitlik: taraflar süreçte eşit haklara sahiptir. Gizlilik: süreçte ileri sürülen beyanlar ve sunulan belgeler, taraflar aksini kararlaştırmadıkça, daha sonra açılacak davada delil olarak kullanılamaz. Bu ilkeler, tarafların görüşmede açık konuşabilmesini sağlar.

Arabulucu olabilmek için hukuk fakültesi mezunu olmak, mesleğinde en az beş yıl deneyim, arabuluculuk eğitimi ve Bakanlık sınavında başarı gerekir. Sicile kayıtlı arabulucular, Adalet Bakanlığı’nın arabulucu portalından sorgulanabilir. Arabuluculuk nedir ve şartları nelerdir sorusunu ayrı bir yazıda ele aldık.

Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Buna dava şartı arabuluculuk denir. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki başlıca uyuşmazlıklar şunlardır:

• İş uyuşmazlıkları (1 Ocak 2018’den itibaren): kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve ücret alacakları ile işe iade talepleri. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları kapsam dışındadır.
• Ticari uyuşmazlıklar (1 Ocak 2019’dan itibaren): konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri.
• Tüketici uyuşmazlıkları (28 Temmuz 2020’den itibaren): tüketici mahkemesinin görev alanına giren uyuşmazlıklar. Tüketici hakem heyetinin görev alanındakiler ve hakem heyeti kararlarına itirazlar kapsam dışındadır.
• Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023’ten itibaren). İlamsız icra yoluyla tahliye kapsam dışındadır.
• Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar (1 Eylül 2023’ten itibaren).

Bu uyuşmazlıklarda büromuz, hem başvuran hem de başvurulan tarafta vekil olarak süreci yürütür. İş uyuşmazlıklarında arabuluculuğun nasıl işlediğini işten çıkarılan işçinin başvuru yolları yazımızda, ücret konusunu ise iş mahkemesi arabulucu ücretleri yazımızda anlattık.

Dava şartı kapsamında olmayan uyuşmazlıklarda da taraflar, dava açmadan önce veya dava sırasında arabulucuya başvurabilir. Miras paylaşımı, ortaklar arası uyuşmazlıklar, sözleşme uyuşmazlıkları, boşanmanın mali sonuçları ve komşuluk ilişkileri ihtiyari arabuluculuğun sık görüldüğü alanlardır. Dava sırasında arabuluculuğa başvurulursa mahkeme yargılamayı üç aya kadar erteler; bu süre tarafların anlaşmasıyla bir kez uzatılabilir.

Dava şartı arabuluculukta başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü bu görevi yürütür. Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşabilir; anlaşamazlarsa büro bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu, tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder.

Toplantılar yüz yüze veya elektronik ortamda yapılabilir. Arabulucu, taraflarla birlikte ve gerekirse ayrı ayrı görüşür. Taraflar, avukatlarıyla birlikte katılabilir. Tüzel kişiler, yetkili temsilci veya yazılı yetki belgesi taşıyan çalışanla temsil edilir. Sürecin sonunda arabulucu, anlaşma veya anlaşmama durumunu son tutanakla tespit eder.

Süreç, dava şartı arabuluculukta kısa tutulur. İş, tüketici, kira ve benzeri uyuşmazlıklarda arabulucu, görevlendirilmesinden itibaren üç hafta içinde süreci tamamlar; zorunlu hâllerde bu süre en çok bir hafta uzatılabilir. Ticari uyuşmazlıklarda süre altı haftadır ve en çok iki hafta uzatılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Taraflar anlaşırsa, anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir ve anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belge, sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliğinde belge hâline gelir ve ilamlı icra yoluyla infaz edilir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir. Üzerinde anlaşılan konularda taraflar artık dava açamaz.

Taraflar anlaşamazsa son tutanak düzenlenir ve bu tutanakla birlikte dava açılır. Dava şartı arabuluculukta, geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.

Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa, ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; iki saati aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir ve yargılama giderinden sayılır. Taraflar anlaşırsa ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre, aksi kararlaştırılmadıkça anlaşılan tutar üzerinden eşit olarak ödenir. İhtiyari arabuluculukta ücret, taraflarla arabulucu arasında kararlaştırılır; tarifenin altında olamaz.

Arabuluculuk, davaya göre daha kısa sürer ve genellikle daha düşük maliyetlidir. Süreç gizlidir; ticari sırlar ve kişisel bilgiler mahkeme dosyasına girmez. Taraflar, mahkemenin veremeyeceği çözümler üzerinde anlaşabilir: taksitli ödeme, işe farklı pozisyonda dönüş, ticari ilişkinin yeni koşullarla sürdürülmesi gibi. Anlaşma, tarafların kendi iradesiyle oluştuğu için uygulanması davaya göre daha az sorun çıkarır. Anlaşma sağlanamazsa dava yolu açık kalır ve süreçte söylenenler davada kullanılamaz.

Üç sicilli arabulucumuz, iş, ticaret, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında arabulucu olarak görev alır. Arabulucu olarak görev aldığımız dosyalarda hiçbir tarafın vekili değiliz; tarafsızlık kanunun gereğidir. Taraf vekilliği yaptığımız dosyalarda ise müvekkilimizi sürece hazırlıyor, talebin hesaplanmasını, delil durumunu ve anlaşma seçeneklerini önceden değerlendiriyor, toplantıya birlikte katılıyor ve anlaşma belgesinin icra edilebilir şekilde düzenlenmesini sağlıyoruz. İlgili alanlar: iş hukuku, ticaret ve şirketler hukuku, tüketici hukuku, kira hukuku.

Arabulucuya gitmeden iş davası açabilir miyim?

Hayır. İşçi alacakları ve işe iade talepleri için önce arabulucuya başvurmak zorunludur; aksi hâlde dava usulden reddedilir. İş kazası tazminatı bu zorunluluğun dışındadır.

Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?

Geçerli mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamını öder ve lehine vekâlet ücreti takdir edilmez.

Arabuluculukta anlaştık, karşı taraf ödemiyor.

Anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alınarak veya avukatlarla birlikte imzalanmışsa doğrudan ilamlı icraya konur.

Arabuluculuk ne kadar sürer?

İş, tüketici ve kira uyuşmazlıklarında üç hafta, zorunlu hâlde dört hafta; ticari uyuşmazlıklarda altı hafta, uzatmayla sekiz haftadır. Uygulamada çoğu dosya bir veya iki toplantıda sonuçlanır.

Arabulucuya avukatsız gidebilir miyim?

Evet. Ancak talebin doğru hesaplanması, anlaşma belgesinin kapsamı ve feragat edilen hakların değerlendirilmesi için avukatla katılmak, sonradan dava açılamayacak konularda yanlış anlaşma yapılmasını önler.