Dava Harç Hesaplama: Harçlar Kanunu ile Temel Kurallar

Dava harç hesaplama, 492 sayılı Harçlar Kanunu ve ona bağlı tarifelere göre yapılır: Konusu belli bir değerle ölçülebilen davalarda harç, dava değeri üzerinden oransal (nispi) olarak; değerle ölçülemeyen işlemlerde ise tarifede yazılı sabit (maktu) tutar üzerinden alınır. Maktu tutarlar ve asgari hadler her yıl güncellendiği için hesaplamayı, dava tarihinde yürürlükte olan tarifeye göre yapmanız gerekir.

Bu yazıda harcın hangi kurallara göre belirlendiğini, ne zaman ödendiğini ve idari ve vergi davalarında nelerin farklılaştığını genel olarak anlatıyoruz. Burada verilen oran ve örnekler bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için güncel tarifeyi ve mahkeme veznesinin hesabını esas almalısınız.

Harçlar Kanunu yargı harçlarını nasıl düzenler?

492 sayılı Harçlar Kanunu, 1. maddesinde kanuna göre alınacak harçları sayar; bunların başında yargı harçları ve vergi yargısı harçları gelir. Kanunun 15. maddesine göre yargı harçları, (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin türü ve niteliğine göre ise maktu esas üzerinden alınır. 21. madde de harcın tarifede yazılı nispetler üzerinden alınacağını belirtir.

Dolayısıyla harç hesabında ilk soru şudur: Davanın konusu parayla ölçülebilen belirli bir değer mi, yoksa değerle ölçülemeyen bir işlem mi? Bu ayrım hangi tarife kaleminin uygulanacağını belirler.

Dava değeri nasıl belirlenir?

Kanunun 16. maddesine göre değer ölçüsüne bağlı işlemlerde tarifede yazılı değerler esastır. Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçesinde değer gösterilmesi zorunludur; gösterilmemişse davacıya tespit ettirilir ve davacı tespitten kaçınırsa dava dilekçesi işleme konmaz.

Müdahalenin men’i, tescil ve tapu kaydının iptali gibi taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın değeri dikkate alınır.
Bu davalarda ecrimisil veya tazminat da isteniyorsa harç, taşınmazın değeri ile istenen tazminat ve ecrimisil tutarının toplamı üzerinden alınır.
Taşınmazın tahliyesi davalarında, 17. madde uyarınca yazılı sözleşme olsun ya da olmasın bir yıllık kira bedeli üzerinden karar ve ilam harcı alınır.

Yargılama sırasında tespit edilen değer dilekçede bildirilenden fazla çıkarsa 30. madde uygulanır: O celse için yargılamaya devam edilir, ancak bir sonraki celseye kadar eksik değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz.

Dava harçlarının başlıca kalemleri

(1) sayılı tarifenin mahkeme harçları bölümü, bir davada karşılaşabileceğiniz harçları ayrı kalemler halinde düzenler:

Başvurma harcı: Dava açma, davaya müdahale, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi taleplerde alınan maktu harçtır. Tutarı sulh mahkemeleri, asliye ve idare mahkemeleri, bölge adliye ve bölge idare mahkemeleri ile yüksek mahkemeler için ayrı ayrı belirlenir. Yetkisizlik veya görevsizlik kararı sonrasında yetkili ya da görevli mahkemeye yeniden başvurulduğunda bu harç alınmaz.
Karar ve ilam harcı: Konusu belli bir değerle ilgili davalarda esas hakkında karar verilmesi halinde, hüküm altına alınan uyuşmazlık değeri üzerinden alınan nispi harçtır. Diğer davalar, taraf teşkili mümkün olmayan davalar ve davanın reddi kararları için tarifede maktu karar harcı öngörülür.
Celse harcı: Taraflar veya vekillerinin sebep olduğu ertelemeler nedeniyle alınır.
Temyiz, istinaf ve itiraz harçları: Kanun yolu başvurularında ayrıca maktu harç alınır.

Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanan güncel metinde, karar ve ilam harcının konusu belli bir değerle ilgili davalarda uygulanan nispeti binde 68,31 olarak işlenmiştir. Tarife ayrıca nispi harçlar için asgari bir tutar öngörür; hesapladığınız nispi harç bu tutarın altında kalıyorsa asgari tutar uygulanır. Tarifeye göre Cumhurbaşkanı, bu nispeti dava çeşitleri itibarıyla binde 10’a kadar indirmeye veya kanunda yazılı nispete kadar çıkarmaya yetkilidir. Bu nedenle oranın da sabit kabul edilmemesi gerekir.

Basit bir hesaplama mantığı

Değeri belli bir alacak davasında hesap genellikle şu adımlarla yapılır: Önce dilekçede gösterilen değer belirlenir, ardından bu değere yürürlükteki karar ve ilam harcı nispeti uygulanır ve peşin alınacak kısım bulunur. Buna o mahkeme için geçerli başvurma harcı ve diğer maktu kalemler eklenir. Örneğin yalnızca yöntemi göstermek için, binde 68,31 nispetiyle 100.000 TL değerli bir taleple ilgili tam karar ve ilam harcı 6.831 TL, bunun dörtte biri ise yaklaşık 1.707,75 TL olur. Gerçek tutar; asgari hadler, harç muafiyetleri, gider avansı ve mahkemenin yaptığı hesap gibi etkenlerle farklılaşabilir.

Harç ne zaman ve nasıl ödenir?

Yargı harçları 25. madde uyarınca makbuz karşılığında ödenir. 27. maddeye göre tarifede yazılı maktu harçlar, ilgili işlem yapılmadan önce peşin ödenir; niteliği gereği işin sonunda hesaplanması gerekenler ise harç alacağının doğduğu tarihten itibaren 15 gün içinde ödenir.

Nispi karar ve ilam harcında ise 28. maddenin (a) bendi uygulanır:

Harcın dörtte biri peşin, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
Ölüm ve cismani zarar nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak uygulanır.
Bakiye harcın ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir.

Bu bentle ilgili olarak Anayasa Mahkemesi’nin kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davalarına ilişkin iptal kararları bulunduğu, kanun metninin dipnotlarında belirtilmektedir. Bu tür bir davanız varsa, peşin harç kuralının sizin dosyanıza nasıl uygulanacağını ayrıca incelemeniz gerekir.

32. madde uyarınca yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz. Ancak bir tarafın ödemediği harcı diğer taraf öderse işleme devam edilir ve bu tutar, ayrıca istem gerekmeksizin hükümde dikkate alınır. Peşin alınan karar ve ilam harcı, iş sonunda ödenmesi gerekenden fazla çıkarsa 31. madde uyarınca fazlası istek üzerine geri verilir.

Feragat, kabul ve sulh harcı nasıl etkiler?

22. maddeye göre davadan feragat, davayı kabul veya sulh muhakemenin ilk celsesinde gerçekleşirse karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra gerçekleşirse üçte ikisi alınır. Tarife, açılmış davalarda uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülmesi halinde arabuluculuk son tutanağına dayalı kararlar için de ayrı bir maktu harç öngörür.

İdari ve vergi davalarında harç

İdare mahkemelerinde açılan davalarda başvurma harcı ve maktu karar harcı, (1) sayılı tarifenin mahkeme harçları bölümünde yer alır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerden doğan uyuşmazlıklarda ise Kanunun vergi yargısı harçlarına ilişkin hükümleri ve (3) sayılı tarife uygulanır:

54. maddeye göre vergi yargısı harçları da değer ölçüsüne göre nispi, işlemin türüne göre maktu esas üzerinden alınır.
55. maddeye göre başvurma harcı dava dilekçesi verilirken makbuz karşılığında ödenir; nispi ve maktu harçlar ise ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir ay içinde ilgili vergi dairesine ödenir.
Tarhiyata ve ceza kesme işlemlerine karşı mükellefin açtığı davalarda vergi mahkemesi nihai kararları ve bölge idare mahkemesi kararları için güncel metinde işlenen nispet binde 4,55, Danıştay kararları için binde 9,10’dur; her ikisinde de tarifede asgari tutar vardır.
56. maddeye göre vergi mahkemesi kararları üzerinden alınan nispi ve maktu harçlar (başvurma harcı hariç), üst yargı yerince mükellef lehine karar verilirse kazanılan miktar üzerinden, kesin kararın tebliğinden itibaren bir yıl içinde geri verilir veya istek üzerine vergi borcuna mahsup edilir.

İdari yargıdaki dava türleri ve süreçler hakkında genel bilgi için idare ve vergi hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Harç tarifesi neden her yıl kontrol edilmeli?

Harçlar Kanunu’nun mükerrer 138. maddesine göre, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yıl uygulanan maktu harçlar, maktu ve nispi harçların asgari ve azami hadleri dahil, o yıl için ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. Aynı madde Cumhurbaşkanına tarifelerdeki harçları belirli sınırlar içinde artırma veya indirme yetkisi verir.

2026 yılı için bu güncelleme Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98) ile yapılmıştır. Tebliğe göre 2025 yılı için yeniden değerleme oranı yüzde 25,49 olarak tespit edilmiş, ancak Cumhurbaşkanı Kararıyla tarifelerdeki maktu harç tutarları ve hadler bu oran da dikkate alınarak yüzde 18,95 oranında artırılmıştır. Tebliğ 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu nedenle internette gördüğünüz harç tabloları veya hesaplama araçları, geçmiş yıla ait tutarları gösteriyor olabilir. Davayı açacağınız tarihte yürürlükte olan tarifeyi Resmî Gazete’de yayımlanan son harç tebliğinden ve Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel kanun metninden kontrol etmeniz, kesin tutarı ise ilgili mahkeme veznesinin hesabıyla doğrulamanız gerekir.

Harçtan istisna haller

Kanunun 13. maddesi bazı işlemleri harçtan istisna tutar. Örneğin vasi tayini ve azli kararları, kamu adına Cumhuriyet savcılarınca hukuk mahkemelerinde açılan davalar ve belirli kanun yolu başvuruları bu kapsamdadır. Davanızda bir istisna veya muafiyetin uygulanıp uygulanmayacağı, işlemin niteliğine ve tarafların durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Dava açarken ne kadar harç peşin ödenir?

Harçlar Kanunu'nun 28. maddesine göre nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin ödenir, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Ölüm ve cismani zarar nedeniyle açılan tazminat davalarında peşin oran yirmide birdir. Bunlara ek olarak başvurma harcı gibi maktu harçlar da işlemden önce ödenir.

Değeri belli olmayan davalarda harç nasıl hesaplanır?

Kanunun 15. maddesine göre değerle ölçülemeyen işlemlerde harç, işlemin türüne göre tarifede yazılı maktu tutar üzerinden alınır. Değer tayini mümkünse 16. madde uyarınca dilekçede değer gösterilmesi zorunludur. Maktu tutarlar her yıl güncellendiğinden yürürlükteki tarifeye bakmanız gerekir.

Davadan feragat edilirse harç azalır mı?

Evet. Kanunun 22. maddesine göre feragat, kabul veya sulh ilk celsede gerçekleşirse karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra gerçekleşirse üçte ikisi alınır. Peşin alınan harç ödenmesi gerekenden fazlaysa fazlası 31. madde uyarınca istek üzerine geri verilir.

Vergi davalarında harç nasıl ödenir?

Kanunun 55. maddesine göre vergi yargısında başvurma harcı dava dilekçesi verilirken ödenir. Nispi ve maktu harçlar ise ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir ay içinde ilgili vergi dairesine ödenir. Mükellef lehine karar verilirse 56. madde uyarınca harç, kazanılan miktar üzerinden geri verilebilir.

Harç tutarları ne zaman değişir?

Mükerrer 138. maddeye göre maktu harçlar ve asgari ile azami hadler her takvim yılı başında yeniden değerleme oranı esas alınarak güncellenir. 2026 yılı tutarları 98 Seri No'lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile ilan edilmiş ve 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Dava tarihinde geçerli tarifeyi kontrol etmeniz gerekir.