Arabuluculukta Yetki: Hangi Büroya Başvurulur?

Arabuluculukta yetki, dava şartı arabuluculuk başvurusunun hangi arabuluculuk bürosuna yapılacağını belirler. Genel kural olarak başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü başvuruyu alır. İş uyuşmazlıklarında ise karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki büro yetkilidir.

Bu yazıda 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) ile iş, ticaret ve tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin özel düzenlemeler çerçevesinde yetkili büronun nasıl belirlendiğini, yetkisiz büroya başvurulursa ne olacağını ve sık karıştırılan “arabuluculuk yetki belgesi” kavramını ele alıyoruz. Dava şartı arabuluculuğun genel çerçevesi için Arabuluculuk Nedir? Şartları Nelerdir? yazımıza bakabilirsiniz.

Dava şartı arabuluculukta genel yetki kuralı

HUAK’ın 18/A maddesi, ilgili kanunlarda arabulucuya başvurunun dava şartı sayıldığı durumlarda uygulanacak ortak usulü düzenler. Maddenin dördüncü fıkrasına göre başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde başvuru, adalet komisyonu başkanlığınca görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır (HUAK m. 18/A/4).

Bu kural, arabuluculuk yetkisini ayrı bir sisteme değil, ileride açılacak davanın yetkili mahkemesine bağlar. Dolayısıyla hangi büronun yetkili olduğunu bulmak için önce, anlaşma sağlanamazsa davanın hangi yer mahkemesinde açılabileceğini belirlemek gerekir. Birden fazla yer mahkemesi yetkiliyse, bu yerlerden birindeki büroya başvurulabileceği sonucuna varılır; somut uyuşmazlıkta hangi yerlerin yetkili olduğu ise ayrıca değerlendirilmelidir.

Arabulucu nasıl belirlenir?

Arabuluculuk Daire Başkanlığı, dava şartı arabuluculuk yapmak isteyen sicile kayıtlı arabulucuları görev yapmak istedikleri adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonlarına göre listeler. Komisyon başkanlıkları bu listeleri kendi yargı çevrelerindeki bürolara gönderir. Arabulucu bu listeden büro tarafından belirlenir; ancak taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir (HUAK m. 18/A/3 ve 5). Bir arabulucu en fazla üç komisyon listesine kaydolabilir (HUAK m. 20/4).

Görüşmeler de taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı olduğu adalet komisyonunun yetki alanı içinde yürütülür (HUAK m. 18/A/17).

İş uyuşmazlıklarında yetkili arabuluculuk bürosu

İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepli davalarda arabulucuya başvuru dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1). Bu alanda yetki ayrıca ve açıkça düzenlenmiştir: başvuru, karşı tarafın, karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/5).

Bu düzenleme, iş mahkemelerinin yetkisine ilişkin kuralla uyumludur. Kanunun 6. maddesine göre iş mahkemelerinde yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir; bu kurala aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 6). Bu nedenle iş sözleşmesine konulan bir yetki şartı, arabuluculuk bürosunun yetkisini de genişletmez.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3). Ücret konusu için İş Mahkemesi Arabulucu Ücretleri Ne Kadardır? yazısına göz atabilirsiniz.

Ticari uyuşmazlıklarda yetki

Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesine göre ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m. 5/A).

TTK’da arabuluculuk bürosunun yetkisine ilişkin ayrı bir kural bulunmadığından, ticari uyuşmazlıklarda HUAK m. 18/A/4’teki genel kural uygulanır. Başka bir ifadeyle, ticari alacak için dava hangi yer mahkemesinde açılabilecekse, başvuru o yerdeki büroya yapılır.

Tüketici uyuşmazlıklarında yetki

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73/A maddesine göre tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar gibi bazı hâller bu kuralın dışındadır (6502 sayılı Kanun m. 73/A).

Aynı Kanunun 73. maddesine göre tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (6502 sayılı Kanun m. 73/5). HUAK başvuruyu yetkili mahkemenin bulunduğu yere bağladığı için, tüketicinin kendi yerleşim yerindeki büroya başvurabileceği sonucuna ulaşılabilir. Bu yorumun somut dosyada uygulamayla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca, ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan tarafın yargılama giderlerinden sorumlu tutulmasına ilişkin HUAK m. 18/A/11 hükmü tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 sayılı Kanun m. 73/A/2).

Kira, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti uyuşmazlıkları

HUAK’ın 18/B maddesi; kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkları (ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri hariç), taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesini, Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıkları ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuk kapsamına almıştır (HUAK m. 18/B/1). Bu maddede ayrı bir büro yetkisi kuralı yoktur; başvuru yine 18/A/4 uyarınca yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki büroya yapılır.

Taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde icra edilebilirlik şerhi zorunludur ve bu şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden, diğer anlaşma belgelerinde ise arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (HUAK m. 18/B/3).

Yetkisiz büroya başvurulursa ne olur?

Arabulucu, görevlendirmeyi yapan büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz. Yetki itirazını yalnızca karşı taraf, en geç ilk toplantıda ve yetkiye ilişkin belgeleri sunarak yapabilir (HUAK m. 18/A/8). İş uyuşmazlıklarında itiraz, yerleşim yeri ve işin yapıldığı yere ilişkin belgelerle yapılır (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/9).

İtiraz üzerine izlenen yol şöyledir:

1. Arabulucu dosyayı, ilgili sulh hukuk mahkemesine gönderilmek üzere derhâl büroya teslim eder.
2. Mahkeme harç almadan, dosya üzerinden inceleme yapar ve HUAK m. 18/A/8 uyarınca en geç bir hafta içinde yetkili büroyu kesin olarak belirler.
3. İtiraz reddedilirse aynı arabulucu yeniden görevlendirilir ve üç haftalık süre yeni görevlendirme tarihinden başlar.
4. İtiraz kabul edilirse kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde yetkili büroya başvurulabilir. Bu durumda yetkisiz büroya başvurma tarihi, yetkili büroya başvurma tarihi sayılır.

Son kural önemlidir; çünkü arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m. 18/A/15). Bir haftalık süre kaçırılırsa bu koruma tehlikeye girebilir.

Arabuluculuk yetki belgesi ne anlama gelir?

“Arabuluculuk yetki belgesi”, HUAK’ta büro yetkisiyle değil, arabulucu olma şartlarıyla ilgilidir. Kanunun 25. maddesi bu başlık altında, eğitim kuruluşlarının eğitimi başarıyla tamamlayan kişilere arabuluculuk eğitimini tamamladıklarına dair bir belge vereceğini düzenler (HUAK m. 25).

Bu belge tek başına arabuluculuk yapma imkânı vermez. Arabulucular siciline kayıt için hukuk fakültesi mezunu olup mesleğinde en az beş yıl kıdeme sahip olmak, eğitimi tamamlamak ve mesleğinde yirmi yıl kıdemi olanlar dışında Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak gibi şartlar aranır; arabulucu, sicile kayıt tarihinden itibaren faaliyete başlayabilir (HUAK m. 20).

Başvurudan önce kontrol edilmesi gerekenler

• Uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamında mı, yoksa istisnalardan birine mi giriyor?
• Özel bir yetki kuralı var mı? İş uyuşmazlıklarında karşı tarafın yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer esas alınır.
• Özel kural yoksa, dava hangi yer mahkemesinde açılabilir?
• Karşı tarafın güncel iletişim bilgileri büroya verilebiliyor mu? Başvuran taraf, elindeki iletişim bilgilerini büroya vermekle yükümlüdür (HUAK m. 18/A/6).

Yetkili büronun doğru belirlenmesi, sürecin itiraz nedeniyle uzamasını önler. Arabuluculuk sürecine ilişkin çalışma alanımız için arabulucu hizmetleri sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dava şartı arabuluculukta hangi büroya başvurulur?

HUAK m. 18/A/4 uyarınca başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne başvurulur.

İşçi alacakları için hangi arabuluculuk bürosu yetkilidir?

İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/5'e göre başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki büroya yapılır. Karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri de yeterlidir.

Yetkisiz arabuluculuk bürosuna başvurulursa süreç geçersiz mi olur?

Arabulucu yetkisizliği kendiliğinden dikkate alamaz; karşı taraf en geç ilk toplantıda belgeleriyle itiraz etmelidir. İtiraz sulh hukuk mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. İtiraz kabul edilirse tebliğden itibaren bir hafta içinde yetkili büroya başvurulabilir ve ilk başvuru tarihi korunur.

Arabuluculuk yetki belgesi nedir?

HUAK m. 25, eğitim kuruluşlarının arabuluculuk eğitimini başarıyla tamamlayanlara verdiği belgeyi bu başlık altında düzenler. Arabulucu olarak çalışabilmek için ayrıca m. 20'deki şartları taşıyıp sicile kayıt olmak gerekir.