Açık Cezaevine Geçiş Şartları Nelerdir?

Kapalı cezaevinden açık cezaevine geçiş, hükümlünün talebi tek başına yeterli olmadığı için süre, iyi hâl ve suç türüne bağlı şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Genel kural şöyledir: toplam cezası on yıldan az olan hükümlünün cezasının bir ayını, on yıl ve üzeri olanın ise onda birini kurumda infaz etmiş olması, iyi hâlli bulunması ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalması aranır. Bazı suç türlerinde ve bazı hükümlü gruplarında bu genel çerçeveye ek şartlar getirilmiştir. Bu yazıda açığa ayrılma şartlarını, başvuru ve karar usulünü, talebin reddi hâlinde izlenecek yolu ve açıktan kapalıya iade hâllerini sırasıyla ele alıyoruz.

Açık kuruma ayrılma neyi ifade eder ve hangi düzenlemeye dayanır?

Açığa ayrılma, hükümlünün cezasının bir bölümünü kapalı kurumda çektikten sonra kalan kısmını açık kurumda çekmesi anlamına gelir. Konuyu iki düzenleme birlikte belirler.

Birincisi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanundur. Kanunun 14. maddesinin 3 ila 6. fıkraları 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanun’la değiştirilmiş veya eklenmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasına göre kapalıdan açığa ayrılma kararı, 89. madde uyarınca yapılan değerlendirmenin sonucuna göre verilir. Beşinci ve altıncı fıkralarda ise açık kurumdan kapalıya gönderilme hâlleri düzenlenmiş, ayrılmanın esas ve usullerinin yönetmelikle belirleneceği belirtilmiştir. Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki fihrist sayfasından da ulaşılabilir.

İkincisi, ayrıntılı şartları içeren Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğidir. Yönetmelik 2/9/2012 tarih ve 28399 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Adalet Bakanlığı’nın Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü sıkça sorulan sorular sayfasına göre ayrılma işlemleri Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülür.

Yönetmeliğin değişiklik geçmişi

Yönetmelik yayımlandığı tarihten bu yana birkaç kez değiştirilmiştir. Metinde görünen değişiklikler şunlardır:

• 22/8/2015 tarih ve 29453 sayılı Resmî Gazete
• 18/8/2016 tarih ve 29805 sayılı Resmî Gazete
• 22/2/2017 tarih ve 29987 sayılı Resmî Gazete
• 11/4/2019 tarih ve 30742 sayılı Resmî Gazete
• 4/6/2025 tarih ve 32920 sayılı Resmî Gazete (Mükerrer)

Bu geçmiş pratikte önemlidir. Yönetmelik, 17/6/2005 tarihli eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. İnternette dolaşan eski anlatımlarda, 2012 tarihli ilk metinde de yer alan ve bugün geçerli olmayan süre ve oran ifadeleri görülebilir. 2012 tarihli Resmî Gazete metni ile bugünkü metin aynı değildir. Bu nedenle eski bir kaynaktaki oranı bugünkü şart gibi okumamak gerekir.

Kapalıdan açığa geçişte temel süre şartları

Yönetmeliğin 6. maddesinin birinci fıkrasındaki mevcut metne göre hükümlüler şu hâllerde açık kurumlara ayrılabilir:

1. Süreli hapis cezası alanlar: Toplam cezası on yıldan az olanlar cezalarının bir ayını, on yıl ve üzeri olanlar ise onda birini kurumlarda infaz etmişse, iyi hâlli ise ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalmışsa.
2. Müebbet hapis cezası alanlar: Müebbet hapis cezasına mahkûm olup koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az süre kalanlar.
3. Yüksek güvenlikli kurumlarda cezası infaz edilenler: Cezaları yüksek güvenlikli kapalı kurumlarda veya diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde infaz edilenlerin, toplam cezalarının üçte birini orada iyi hâlli geçirmiş olması ve koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az süre kalması gerekir.

Bu üç hâl Yönetmelik metninde ve Adalet Bakanlığı’nın yukarıda anılan sayfasında aynı şekilde yer almaktadır. Birinci bendin güncel hâli 2015 ve 2017 tarihli değişikliklere dayanmaktadır.

Koşullu salıverilme tarihi neden belirleyicidir?

Yönetmeliğin ölçütü, cezanın tamamına değil koşullu salıverilme tarihine kalan süreye bakar. Bu nedenle aynı toplam cezayı taşıyan iki hükümlünün açığa ayrılma tarihi, suç türüne ve infaz hesabına göre farklı olabilir. Koşullu salıverilme tarihi, kurumdaki infaz hesabı üzerinden belirlenir. Bu hesabın nasıl yapıldığı ayrı bir konudur ve bu yazının kapsamı dışındadır. Kendi dosyanızdaki tarihleri kurumun infaz bürosundan veya infaz hesabını gösteren belgelerden öğrenebilirsiniz.

İyi hâl şartı

Süre şartı tek başına yetmez. Hükümlünün iyi hâlli olması da gerekir. Kanunun 14. maddesine göre kapalıdan açığa ayrılma kararı 89. madde uyarınca yapılan değerlendirmenin sonucuna göre verilir. İyi hâlin hangi ölçütlere göre değerlendirildiği bu değerlendirme sistemine bağlıdır. Bu yazı o ölçütleri ayrıntılı biçimde incelemez. Önemli olan, süre şartını doldurmuş bir hükümlünün bile iyi hâl değerlendirmesi olumsuz çıkarsa açığa ayrılamayacağıdır.

Anayasa Mahkemesi de Bayram Kaya (2) kararında açığa ayrılmanın, cezanın belli bir kısmının kapalıda infaz edilmesine, iyi hâle ve koşullu salıverilmeye belirli bir sürenin kalmasına bağlandığını belirtmiştir. Karara göre terör suçlarında örgütten ayrılma da şart olarak anılmaktadır.

Suç türüne göre aranan ek şartlar

Yönetmeliğin 6. maddesinin ikinci fıkrası, bazı suçlar bakımından "ayrıca aranan şartlar" öngörür. Bu şartlar, koşullu salıverilme tarihine kalan sürenin genel kuraldakinden daha kısa olmasını arar. Yani bu suçlardan hüküm giyen kişi, açığa daha geç ayrılır.

• Beş yıldan az süre kalması gerekenler: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 142, 148, 149, 188 ve 190. maddeleri ile mülga 765 sayılı Kanun’un bazı maddelerinden (403, 404, 491/3-4 ve 492 ila 499. maddeler) mahkûm olanlar için koşullu salıverilme tarihine beş yıldan az süre kalması gerekir.
• Üç yıldan az süre kalması gerekenler: Türk Ceza Kanunu’nun 102 ve 103. maddeleri ile eşe karşı işlenen bazı suçlardan mahkûm olanlar için bu süre üç yıldan az olmalıdır. Eşe karşı işlenen suçlar bakımından metinde 82/1-d, 86/3-a ve 96/2-b maddeleri anılmaktadır.
• İki yıldan az süre kalması gerekenler: 4959 sayılı Topluma Kazandırma Kanunu, mülga 4422 sayılı Kanun’un 14. maddesi ve Türk Ceza Kanunu’nun 221. maddesi (etkin pişmanlık) hükümlerinden yararlananlar için koşullu salıverilme tarihine iki yıldan az süre kalması gerekir.
• Bir yıldan az süre kalması gerekenler: Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olup mensup olduğu örgütten ayrıldığı idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilenler için bu süre bir yıldan az olmalıdır.

Adalet Bakanlığı’nın sıkça sorulan sorular sayfasında ayrıca 765 sayılı Kanun’a ilişkin 414, 416/1, 418/1, 449/1, 456 ve 457/1. maddeler de geçmektedir. Yukarıdaki liste, bu bentlerdeki maddelerin bütününü ve güncel hâlini yansıttığı iddiasında değildir. Mahkûmiyetinizin hangi bende girdiğini belirlemek için hüküm fıkrasındaki madde numaralarını Yönetmeliğin güncel metniyle karşılaştırmanız gerekir. Bu karşılaştırma bazen hükmün niteliğine ve nitelikli hâllerine bağlı olduğundan, belirsizlik varsa kararı veren makamdan veya bir hukukçudan görüş almak yerinde olur.

Birden fazla ceza varsa hangi süre esas alınır?

Birden fazla ceza toplanarak infaz ediliyorsa, açığa ayrılmada koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suç esas alınır. Bu, Yönetmeliğin 6. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Dolayısıyla dosyada hem genel hükme tabi bir suç hem de daha ağır ek şart arayan bir suç varsa, en sıkı sürenin hangisi olduğu ayrıca incelenmelidir. Bu fıkranın uygulanması her dosyada farklı sonuç doğurabilir.

Altı aylık deneme süresi

Yönetmeliğin 6. maddesinin dördüncü fıkrasına göre açığa ayrılma süresini dolduranlar hakkında, altı aylık deneme süresinin tamamlanması beklenmeden karar alınabilir. Bu hüküm, süresi dolmuş bir hükümlünün ayrıca bir bekleme dönemi geçirmesi gerekmediğini gösterir.

Açık kuruma ayrılamayacak hükümlüler

Yönetmeliğin 7. maddesi açığa ayrılamayacak olanları düzenler. Metinden okunabildiği kadarıyla bunlar arasında şu iki grup yer alır:

• Toplam beş veya daha fazla hücreye koyma cezası alıp son cezanın kaldırılmasından itibaren bir yıl geçmemiş olanlar.
• Terör ve örgütlü suçlardan hükümlü olup 6. maddenin ikinci fıkrasındaki (c) ve (ç) bentleri dışında kalanlar.

Maddenin bütün bentlerini bu yazıda doğrulayamadık. Bu nedenle listeyi eksiksiz kabul etmemeniz gerekir. Disiplin cezası almış bir hükümlünün durumu ya da terör ve örgütlü suçlara ilişkin ayrıntılar için Yönetmeliğin 7. maddesinin tam metnine bakmak gerekir.

Başvuru ve karar süreci nasıl işler?

Kapalı kurumdaki hükümlü talepte bulunur. Koşulları taşıyorsa kurumun idare ve gözlem kurulu açığa ayrılma kararı verir. Anayasa Mahkemesi’nin S.C. başvurusuna ilişkin kararında aktarılan Yönetmelik hükmüne göre, koşulları taşımıyorsa gerekçeli ret kararı hükümlüye tebliğ edilir.

Süreç genel olarak şöyle özetlenebilir:

1. Hükümlü talebini kurum aracılığıyla iletir.
2. İdare ve gözlem kurulu, süre, iyi hâl ve suç türüne ilişkin ek şartları inceler.
3. Şartlar varsa açığa ayrılma kararı verilir. Şartlar yoksa gerekçeli ret kararı tebliğ edilir.
4. Kararın uygulanabilmesi için bazı karar kategorilerinde infaz hâkiminin onayı gerekir.

Kanunun 14. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, 7242 sayılı Kanun’dan sonra bazı karar kategorilerinde idare ve gözlem kurulu kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır. Hangi kategorilerin bu kapsamda olduğunu bu yazıda tam olarak doğrulayamadık. Bu konuda Kanun metni esas alınmalıdır.

Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrasına göre kararda toplam ceza miktarı, koşullu salıverilme tarihi ve açığa ayrılma hakkının kazanıldığı tarih ayrı ayrı belirtilir. Bu ayrım, hükümlünün kendi hesabını kurumun hesabıyla karşılaştırabilmesi bakımından önemlidir.

Hükümlü talep etmese de karar verilebilir mi?

Evet. Yönetmeliğin 2015 değişikliğiyle eklenen 11. maddenin yedinci fıkrasına göre hükümlünün talebi olmasa da, açık kurumda barınmasında risk yoksa ve şartları taşıyorsa idare ve gözlem kurulu kararıyla resen açığa gönderilebilir. Pratikte bu, hükümlünün başvurusunu beklemeden şartların oluştuğu hâllerde de karar alınabileceği anlamına gelir.

Talep reddedilirse ne olur?

Şartları taşımadığı gerekçesiyle talebi reddedilen hükümlüye gerekçeli ret kararı tebliğ edilir. Hükümlünün bu gerekçeyi dikkatle okuması gerekir. Ret süre eksikliğinden mi, iyi hâl değerlendirmesinden mi, yoksa suç türüne bağlı ek şarttan mı kaynaklanıyor, bunu gerekçe gösterir.

Kanunun 89. maddesinin altıncı fıkrasına göre olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilme süresi bir yılı geçemez. Yani değerlendirme olumsuz çıktıysa hükümlü bir yıldan uzun süre beklemek zorunda bırakılamaz. Bu hüküm, 5275 sayılı Kanun’un güncel metninde yer almaktadır. Reddedilen bir kararın hangi mercide ve hangi sürede itiraz konusu yapılabileceği bu yazıda ele alınmamıştır. Bu, dosyaya özgü bir değerlendirme gerektirir.

Doğrudan açık kurumda infaz edilenler

Bazı hükümlüler kapalı kuruma hiç girmeden cezalarını doğrudan açık kurumda çeker. 4/6/2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle Yönetmeliğin 5. maddesi değiştirilmiştir. Buna göre şu kişiler doğrudan açık kurumda cezalarını çeker:

• Taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar.
• Adlî para cezası hapse çevrilenler.
• İcra ve İflas Kanunu gereği tazyik hapsine tabi tutulanlar.

Bu değişiklik Adalet Bakanlığı’ndan çıkmıştır. Aynı değişiklikle "koşullu salıverilme" tanımı da güncellenmiş, tanıma denetimli serbestlik müdürlükleri ve infaz hâkimliği kararı eklenmiştir. Değişikliğin yayım tarihi 4 Haziran 2025’tir. Yürürlük tarihini kaynağında ayrıca doğrulayamadığımız için bu bilgiyi kesin olarak vermiyoruz.

Kurum belirlenirken nelere bakılır?

Açığa ayrılma kararı çıktıktan sonra hükümlünün hangi açık kuruma gönderileceği ayrı bir konudur. Yönetmeliğin 11. maddesinin ikinci fıkrasına göre Bakanlık, talep edilen kurumların kapasitesine ve hükümlünün daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldığı kurum olup olmadığına bakar. Kurum tercihi bu nedenle her zaman kabul edilmeyebilir.

Açık kurumlar arasındaki nakillerde, zorunlu nedenler hariç, nakledilen kurumda en az bir yıl kalma şartı vardır. Çocuklar için bu süre altı aydır. Kapalıdan açığa ayrılanlar için ise bu şart aranmaz (md. 11/4-5). 2025 değişikliğiyle 11. maddenin üçüncü fıkrası da değiştirilmiş, bulunulması gereken süresi üç aydan az olan hükümlülerin başka açık kuruma nakil talepleri reddedileceği belirtilmiştir.

Açık kurumdan kapalıya iade hâlleri

Açık kuruma geçmek kalıcı bir hak sağlamaz. Kanunun 14. maddesinin beşinci fıkrasına göre açık kurumdaki hükümlüler şu hâllerde kapalı kuruma gönderilir:

• Firar edenler veya başka bir fiilden tutuklananlar idare ve gözlem kurulu kararıyla gönderilir.
• Kınama dışında kesinleşmiş disiplin cezası alanlar ya da eylemi kurum düzeni veya kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla gönderilir.
• Açık kurum şartlarına uyum sağlayamayacağı saptananlar idare ve gözlem kurulu kararı ve infaz hâkiminin onayıyla gönderilir.

Yönetmeliğin 9. maddesinin ikinci fıkrasına göre, 6. maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara aykırı olarak açığa ayrıldığı sonradan anlaşılanlar da idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalıya iade edilir. Yani yanlış hesap veya eksik inceleme sonucu açığa ayrılmış bir hükümlü de iade edilebilir.

Kapalıya iade edildikten sonra yeniden açığa geçmek mümkün mü?

Mümkündür, ancak koşulları vardır. Yönetmelik metnine göre:

• Firar suçu hariç, kınama dışında disiplin cezasıyla kapalıya iade edilenler, cezanın kaldırıldığı tarihten itibaren diğer şartları taşıyorsa açığa ayrılabilir. Bu düzenleme 22/2/2017 tarihli değişikliğe dayanır.
• Açıktan ilk kez firar edip yakalanan ve hücre cezasıyla iade edilenler, cezanın kaldırılmasından sonra bir daha firar etmeyeceği değerlendirilirse açığa ayrılabilir.

Bu hükümlerin madde numarasını metin parçasından kesin olarak okuyamadığımız için burada numara vermiyoruz. Ayrıntı için Yönetmeliğin tam metnine bakılmalıdır.

Açığa ayrılamayan iyi hâlli hükümlü denetimli serbestlikten yararlanabilir mi?

5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi ile bağlantılı bir hüküm, iradesi dışındaki bir nedenle açığa ayrılamayan iyi hâlli hükümlüleri de kapsar. Şartlar oluştuktan itibaren en az altı ay geçmişse bu kişiler denetimli serbestlikten yararlanabilir. Anayasa Mahkemesi, Bayram Kaya (2) kararında denetimli serbestlik için açığa ayrılma hakkının bulunmasının yeterli olduğunu belirtmiştir. Bunun için hükümlünün iyi hâlli olduğunun tespit edilmesi gerekir.

Bu bağlantı pratikte şu nedenle önemlidir: açığa ayrılma hakkı doğmuş ama hükümlü kendi iradesi dışındaki bir nedenle (örneğin kapasite sorunu) açık kuruma gidememişse, bu durum onun aleyhine sonuç doğurmaz. Hangi nedenin "iradesi dışında" sayılacağı ise somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Süreçte dikkat edilmesi gerekenler

• Tarihleri kontrol edin: Toplam ceza, koşullu salıverilme tarihi ve açığa ayrılma hakkının kazanıldığı tarih karar metninde ayrı ayrı yazılır. Bu tarihlerin kendi dosyanızla uyuşup uyuşmadığına bakın.
• Suç maddesini doğru okuyun: Hüküm fıkrasındaki madde numarası, hangi ek şartın uygulanacağını belirler. Birden fazla ceza varsa en sıkı sürenin hangisi olduğunu ayrıca değerlendirin.
• Disiplin kayıtlarını izleyin: Hücre cezaları açığa ayrılmada engel oluşturabilir ve açıkta alınan disiplin cezası kapalıya iade sebebi olabilir.
• Gerekçeli ret kararını saklayın: Yeniden değerlendirme sürecinde ret gerekçesi, eksik olan şartı gösterdiği için işe yarar.
• Güncel metni kontrol edin: Yönetmelik 2025’te de değiştirilmiştir. Bu yazıdaki bilgiler 30.10.2026 itibarıyla yapılan araştırmaya dayanır. Sonraki değişiklikler için mevzuat.gov.tr’deki güncel metne bakılmalıdır.

Sonuç

Açık cezaevine geçişte belirleyici olan üç unsurdur: kapalı kurumda geçirilen süre, iyi hâl değerlendirmesi ve koşullu salıverilme tarihine kalan süre. Suç türüne göre bu süre kısalır, yani açığa ayrılma daha geç gündeme gelir. Terör ve örgütlü suçlar ile bazı disiplin durumlarında ayrılma tamamen engellenebilir. Açığa ayrılan hükümlü de firar, disiplin cezası, yeni bir tutuklama veya açık kurum şartlarına uyumsuzluk hâlinde kapalıya iade edilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve kişiye özel bir hukuki görüş değildir. Somut bir dosyadaki sonuç; mahkûmiyet maddesine, infaz hesabına, disiplin kayıtlarına ve yürürlükteki mevzuat metnine göre değişir.

Sık sorulan sorular

Kapalı cezaevinden açığa geçmek için temel şartlar nelerdir?

Genel kural olarak toplam cezası on yıldan az olan hükümlünün cezasının bir ayını, on yıl ve üzeri olanın onda birini kurumda infaz etmiş olması, iyi hâlli bulunması ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalması gerekir. Müebbet hapis cezasında bu süre beş yıl veya daha azdır. Bazı suç türlerinde ek şartlar aranır.

Açığa ayrılma talebim reddedilirse ne yapabilirim?

Koşulları taşımıyorsanız gerekçeli ret kararı tebliğ edilir. Kanunun 89. maddesinin altıncı fıkrasına göre olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilme süresi bir yılı geçemez. İtiraz yolu ve süreleri dosyaya özgü olduğundan, ret gerekçesi ve mevzuatın güncel metni birlikte incelenmelidir.

Açık cezaevine ayrılma kararını kim verir?

Kapalı kurumdaki hükümlünün talebi üzerine kurumun idare ve gözlem kurulu karar verir. Kanunun 14. maddesinin dördüncü fıkrasına göre bazı karar kategorilerinde bu kararlar infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır. Ayrılma işlemleri Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülür.

Açık cezaevinden tekrar kapalıya gönderilmek hangi durumlarda mümkündür?

Firar, başka bir fiilden tutuklanma, kınama dışında kesinleşmiş disiplin cezası, kurum düzeni veya kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturan eylem ve açık kurum şartlarına uyum sağlayamayacağının saptanması kapalıya gönderme sebepleridir. Şartlara aykırı biçimde açığa ayrıldığı sonradan anlaşılanlar da iade edilir.

Açığa ayrılma hakkı doğduğu hâlde açık kuruma gidemeyen hükümlü ne olur?

İradesi dışındaki bir nedenle açığa ayrılamayan iyi hâlli hükümlüler, şartlar oluştuktan itibaren en az altı ay geçmişse denetimli serbestlikten yararlanabilir. Anayasa Mahkemesi, bunun için açığa ayrılma hakkının bulunmasını yeterli görmüştür.