Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Nedir, Nasıl İtiraz Edilir?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: Cumhuriyet savcısının, soruşturma evresi sonunda kamu davası açmak için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemediği veya kovuşturma olanağı bulunmadığı için dava açmamaya karar vermesidir. Bu karara nasıl itiraz edilir sorusunun yanıtı da kanunda açıkça düzenlenmiştir: suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle itiraz edebilir. Dayanak, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 172 ve 173. maddeleridir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ne demek?

Cumhuriyet savcısı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez, kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m. 160). Soruşturma sonunda toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170/2). Deliller bu eşiğe ulaşmıyorsa veya kovuşturma olanağı bulunmuyorsa savcı, kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172/1). Günlük dilde bu karar takipsizlik kararı olarak da anılır.

Karar, suçtan zarar görene ve daha önce ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kanun, kararda itiraz hakkının, itiraz süresinin ve itirazın yapılacağı merciin gösterilmesini zorunlu tutar (CMK m. 172/1). Dolayısıyla size tebliğ edilen kararın son kısmında, hangi süre içinde hangi hâkimliğe başvurabileceğiniz yazılı olmalıdır.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar hangi hâllerde verilir?

CMK m. 172/1 iki temel sebep sayar:

• Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi: Soruşturmada toplanan deliller, kamu davası açılmasını haklı kılacak düzeyde bir şüphe oluşturmuyorsa.
• Kovuşturma olanağının bulunmaması: Deliller bir yana, kanunun kovuşturmayı mümkün kılmadığı bir durum varsa.

Bunların dışında savcının takdir yetkisini kullandığı bir hâl daha vardır. Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde savcı, kamu davası açmama yönünde takdir yetkisi kullanabilir (CMK m. 171). Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığının ceza muhakemesi hukuku ders notu bu ayrımın önemini vurgular: savcının takdir yetkisini kullanarak verdiği kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz yolu kapalıdır (CMK m. 173/5). İtiraz hazırlığına başlamadan önce kararın hangi gerekçeyle verildiğini bu yüzden dikkatle okumanız gerekir.

Ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ne demek?

Kanunda “ek karar” adıyla ayrı bir karar türü düzenlenmemiştir. Uygulamada bu ifade, aynı soruşturma dosyasında ilk karardan sonra, dosyada kalan şüpheliler ya da fiiller yönünden verilen ilave kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı anlatmak için kullanılır. Tebligatta “kovuşturmaya yer olmadığına dair ek karar verilmiştir” ifadesini görüyorsanız, kararın kapsadığı şüpheli ve fiilleri metinden kontrol etmeniz gerekir. İtiraz hakkı, süresi ve mercii bakımından ek karar, asıl karardan farklı bir rejime tabi değildir; her karar için tebliğden itibaren süre ayrıca işler.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara nasıl itiraz edilir?

Kim itiraz edebilir?

İtiraz hakkı suçtan zarar görene tanınmıştır (CMK m. 173/1). Ders notunda da belirtildiği gibi, kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karara itiraz etme, mağdur ve şikâyetçinin soruşturma evresindeki haklarından biridir.

İtiraz süresi ne kadar?

Süre, kararın size tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK m. 173/1). Bu süre daha önce on beş gündü; 12 Mart 2024 tarihli ve 32487 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7499 sayılı Kanun ile iki haftaya dönüştürüldü. Kanunun geçici 6. maddesine göre yeni süre, 1 Haziran 2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlar için eski hükümler geçerliliğini sürdürür. Elinizdeki kararın tarihine göre hangi sürenin işlediğini kontrol etmeniz gerekir.

İtiraz hangi mercie yapılır?

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK m. 173/1). Kararın son bölümünde bu merci açıkça gösterilmiş olmalıdır.

İtiraz dilekçesinde ne yazmalı?

Kanun, itiraz dilekçesinin içeriği için tek ama belirleyici bir ölçüt koyar: dilekçede kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (CMK m. 173/2). Yalnızca karara katılmadığınızı yazmak yeterli değildir. Hangi delilin toplanmadığını, hangi tanığın dinlenmediğini, hangi belgenin değerlendirilmediğini ve bunların kamu davası açılmasına neden yeteceğini somut olarak göstermeniz gerekir. İtiraz süreci özetle şöyle ilerler:

1. Kararın size tebliğ edildiği tarihi not alın; iki haftalık süre bu tarihten işler.
2. Kararda gösterilen sulh ceza hâkimliğini tespit edin.
3. Dilekçenizde kamu davası açılmasını gerektirebilecek olayları ve delilleri açıkça yazın.
4. Dilekçeyi süresi içinde ilgili hâkimliğe verin.

Soruşturma evresindeki hak ve yükümlülükler hakkında ifadeye çağrılan kişinin hakları yazımıza, bu alandaki çalışma kapsamımız için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar sonrası mahkeme süreci

İtirazı inceleyen sulh ceza hâkimliğinin önünde üç yol vardır (CMK m. 173/3 ve 173/4):

• Soruşturmanın genişletilmesi: Hâkimlik karar vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse, bunu açıkça belirterek o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir.
• İtirazın reddi: Kamu davası açılması için yeterli neden bulunmazsa hâkimlik istemi gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı savcıya gönderir. Savcı bu kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir.
• İtirazın kabulü: Hâkimlik istemi yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. Kamu davası bu noktada açılır ve yargılama görevli mahkemede sürer.

İtiraz incelemesine ilişkin genel kurallar da burada geçerlidir: itiraz hakkında kural olarak duruşma yapılmaksızın karar verilir, gerekli görülürse Cumhuriyet savcısı ve ardından müdafi veya vekil dinlenir ve karar mümkün olan en kısa sürede verilir (CMK m. 271/1 ve 271/3). Aynı madde, merciin itiraz üzerine verdiği kararların kesin olduğunu öngörür (CMK m. 271/4).

İtiraz reddedilirse veya süre geçirilirse ne olur?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra, aynı fiilden dolayı yeniden kamu davası açılabilmesi için iki koşul birlikte aranır: kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmesi ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmesi (CMK m. 172/2). İtirazın reddedilmesi hâlinde de aynı fiil için dava açılması bu hükme bağlıdır (CMK m. 173/6). Dolayısıyla süreyi kaçırmış veya itirazı reddedilmiş olsanız bile, sonradan ortaya çıkan yeni ve yeterli bir delil, dosyanın yeniden ele alınmasının yolunu açabilir.

Kanun ayrıca ayrı bir yeniden soruşturma yolu tanır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya bu karar aleyhine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi üzerine, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır (CMK m. 172/3).

Şüpheli yönünden kararın anlamı

Karar yalnızca suçtan zarar göreni değil, soruşturmada ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliyi de doğrudan ilgilendirir; bu yüzden şüpheliye de bildirilir (CMK m. 172/1). Şüpheli bakımından kararın pratik sonucu, aynı fiilden dolayı yeni ve yeterli bir delil ortaya çıkmadıkça ve sulh ceza hâkimliği bu yönde karar vermedikçe kamu davası açılamamasıdır (CMK m. 172/2). Suçtan zarar görenin itirazı kabul edilirse, şüpheli iddianame düzenlendiğini savcılığın bildirimiyle öğrenir ve süreç kovuşturma evresine geçer.

Sık sorulan sorular

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi ne zaman başlar?

Süre, kararın size tebliğ edildiği tarihten itibaren işler ve iki haftadır (CMK m. 173/1). Bu süre 7499 sayılı Kanun ile on beş günden iki haftaya dönüştürülmüştür ve yeni süre 1 Haziran 2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir. Daha eski tarihli kararlarda on beş günlük eski süre uygulanır.

İtiraz dilekçesi hangi mahkemeye verilir?

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK m. 173/1). Kanun, kararın üzerinde itiraz merciinin gösterilmesini zorunlu tuttuğu için bu bilgi tebliğ edilen kararda yer alır.

Savcı takdir yetkisiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse itiraz edilebilir mi?

Hayır. Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde itiraza ilişkin 173. madde uygulanmaz (CMK m. 173/5). Bu nedenle kararın yeterli delil bulunmaması sebebiyle mi, yoksa CMK m. 171 kapsamındaki takdir yetkisiyle mi verildiğini kararın gerekçesinden kontrol etmeniz gerekir.

İtiraz reddedildikten sonra aynı olay için yeniden dava açılabilir mi?

Aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmesi ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmesi gerekir (CMK m. 172/2). İtirazın reddi hâlinde de bu kural uygulanır (CMK m. 173/6). Ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin etkin soruşturma yapılmadığını tespit eden kesinleşmiş kararı üzerine üç ay içinde talep edilirse yeniden soruşturma açılır (CMK m. 172/3).