Özgür Önder

Savcılık Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Dilekçe ve Süreç

Savcılık Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Dilekçe ve Süreç

Bir suç işlendiğini düşünüyorsanız savcılık suç duyurusu için Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına (polis, jandarma) başvurabilirsiniz. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 158. maddesinin birinci fıkrası suça ilişkin ihbar veya şikâyetin bu iki yere yapılabileceğini düzenler. Başvuru çoğunlukla bir dilekçeyle yapılır. Dilekçede başvurulan makam, şikâyetçinin kimlik bilgileri, biliniyorsa şüphelinin bilgileri, suçun türü ve tarihi, olayın kısa anlatımı, deliller ve kamu davası açılması talebi bulunur.

Bir noktayı baştan bilmekte yarar var: bazı suçlarda başvuru için süre vardır. Soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda süre, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 73. maddesine göre altı aydır. Bu yazıda başvuru yerlerini, dilekçenin içeriğini, süreleri, başvuru sonrasında yaşananları ve takipsizlik kararına itirazı sırasıyla ele alıyoruz.

Savcılık Suç Duyurusu Nedir, Savcılığa Şikâyet Aynı Şey mi?

Kanun metni “ihbar veya şikâyet” ifadesini birlikte kullanır. Gündelik dilde ise savcılığa şikâyet ile savcılık suç duyurusu çoğu zaman aynı başvuruyu anlatmak için kullanılır: bir suç şüphesini yetkili makama bildirmek ve soruşturma yapılmasını istemek. Bu yazıda da iki ifadeyi bu anlamda, yan yana kullanıyoruz.

Başvurunun amacı, olayın savcılık tarafından soruşturulmasını sağlamaktır. Soruşturma sonunda savcı iki yoldan birini seçer: kamu davası açmak için yeterli şüphe oluşturacak delil varsa iddianame düzenleyerek dava açar, yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu kararlar yazının ilerleyen bölümlerinde ayrıntılı anlatılıyor.

Suçtan zarar gören kişinin soruşturma ve kovuşturmadaki konumu için müşteki, mağdur ve katılanın hakları yazısına da bakabilirsiniz.

Savcılığa Suç Duyurusu Nereye Yapılır?

Cumhuriyet Başsavcılığı ve kolluk makamları

CMK m.158/1’e göre ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir. Adalet Bakanlığı’nın Mağdur Bilgi sayfasındaki şikâyet süreci bölümü de başvuru yerlerini aynı şekilde, kolluk makamları ve Cumhuriyet Başsavcılıkları olarak sayar. Yani savcılığın kapısına gitmek zorunda değilsiniz; en yakın karakola ya da jandarma birimine yapılan başvuru da kanunen geçerli bir başvuru yoludur.

Başka kurumlara yapılan başvurular

CMK m.158’in 21/2/2014 tarihli değişik metninde şu hükümler yer alır:

  • Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ve şikâyet ilgili Başsavcılığa gönderilir.
  • Yurt dışında işlenen suçlar için elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir.
  • Kamu görevi ile bağlantılı suçlarda kurum idaresine yapılan ihbar ve şikâyet gecikmeksizin Başsavcılığa gönderilir.

Bu metin 2014 tarihlidir. Maddenin güncel hâlindeki fıkra düzeni farklı olabileceğinden bu hükümleri yalnızca genel bir çerçeve olarak okuyun ve güncel madde metnini kontrol edin.

Başsavcılığa ulaşan dilekçeler

Adalet Bakanlığı, Cumhuriyet Başsavcılığına ulaşan ve suç duyurusu niteliği taşıyan dilekçelerin ilgili Başsavcılıklara gönderildiğini belirtir. Bu bilgi Bakanlığın ilgili birim sayfasında yer alır. Bir dilekçeyi yanlış makama sunmuş olmanız, başvurunun tamamen boşa gittiği anlamına gelmez. Yine de başvuruyu en baştan doğru yere yapmak, gereksiz zaman kaybını önler.

Suç Duyurusu Yazılı mı, Sözlü mü Yapılır?

CMK m.158’in yukarıda anılan eski metnine göre ihbar veya şikâyet yazılı yapılabilir ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak bildirilebilir. Sözlü başvuruda görevli, anlattıklarınızı bir tutanağa yazar. Tutanağı imzalamadan önce okuyup anlattıklarınızın doğru yazıldığından emin olmanız gerekir.

Yazılı başvurunun pratik bir avantajı vardır: ne zaman, hangi makama, hangi içerikle başvurduğunuz elinizdeki belgeyle ortaya konabilir. Özellikle süreye bağlı başvurularda başvuru tarihini gösteren bir belge saklamak önemlidir. Dilekçenin bir örneğini başvuru kaşesi ya da evrak kaydıyla birlikte tutmanız bu açıdan faydalıdır.

Savcılık Suç Duyurusu Dilekçesinde Neler Bulunmalı?

Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi sayfası, dilekçede yer alması gereken unsurları sıralar. Aşağıdaki başlıklar bu sıralamayı izler. Bu yazı, kişiye özel bir dilekçe örneği sunmaz; yalnızca içeriğin nasıl kurulacağını anlatır.

1. Başvurulan makama hitap

Dilekçe, başvurduğunuz makama hitaben yazılır. Başsavcılığa başvuruyorsanız hitap bölümünde ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı belirtilir.

2. Şikâyetçinin bilgileri

Şikâyetçinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresi yazılır. Başsavcılığın size ulaşabilmesi, ileride bir karar çıktığında bunu bildirebilmesi bu bilgilere bağlıdır. Adresinizin güncel olması önemlidir, çünkü sonraki bildirimler bu adrese yapılır.

3. Şüphelinin bilgileri

Biliniyorsa şüphelinin adı, soyadı ve adresi yazılır. Failin kimliğini bilmiyorsanız bunu da açıkça belirtebilirsiniz. Elinizdeki bilgiyi olduğu gibi, tahmin eklemeden aktarmak en doğrusudur.

4. Suçun türü ve tarihi

Dilekçede suçun ne olduğu ve hangi tarihte işlendiği belirtilir. Hukuki nitelendirmeden emin değilseniz olayı olgularıyla anlatmanız yeterlidir. Tarih bilgisi, hem olayın anlaşılması hem de şikâyet süresinin hesabı açısından ayrı bir önem taşır.

5. Olayın kısa ve öz anlatımı

Olay kısa ve öz anlatılır. Uzun, duygusal ya da dağınık anlatımlar dosyayı okuyan kişinin asıl olguları ayırt etmesini zorlaştırır. Olayları zaman sırasına göre, kim ne yaptı sorusuna odaklanarak yazmak iyi bir yöntemdir. Yorumlarınızı ve değerlendirmelerinizi olgulardan ayırın.

6. Deliller

Deliller bildirilir. Belge ve tutanak gibi yazılı deliller dilekçeye eklenir. Tanık varsa adı, soyadı ve adresi yazılır. Elinizde hangi delil olduğunu, hangisinin başka bir yerde bulunduğunu da dilekçede belirtebilirsiniz. Eklediğiniz belgeleri dilekçenin sonunda bir ek listesi hâlinde sıralamak, hangi belgeyi sunduğunuzun kaydını da netleştirir.

7. Kamu davası açılması talebi

Dilekçenin sonunda, şüpheli hakkında kamu davası açılması talebi yer alır. Dilekçe tarihlenir ve imzalanır.

Başvuru öncesinde hazırlık için kısa bir liste

  • Kimlik ve adres bilgilerinizi güncel hâliyle hazırlayın.
  • Olayın tarihini ve varsa saatini, mekânını not edin.
  • Mesaj, belge, fotoğraf gibi delilleri bozmadan saklayın ve kopyalarını çıkarın.
  • Tanık varsa iletişim bilgilerini toplayın.
  • Şüphelinin bilinen bilgilerini yazın; bilmediğiniz bilgiyi tahminle doldurmayın.

Belirli suç türlerine ilişkin ayrıntılar için hırsızlık suçu, tehdit suçu, bilişim suçları ve resmi belgede sahtecilik yazılarımız yol gösterici olabilir.

Şikâyet Süresi: Ne Zamana Kadar Başvurulabilir?

Şikâyete bağlı suçlarda altı ay

Her suç için şikâyet süresi aynı değildir. TCK m.73/1‘e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlarda, yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi sayfası da şikâyet süresinin altı ay olduğunu belirtir.

Sürenin başlangıcı

TCK m.73/2’ye göre süre, zamanaşımını geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Yani süre, olayın gerçekleştiği günden değil, hem fiilin hem de failin kimliğinin öğrenildiği günden işlemeye başlar. Bu iki bilgiden biri eksikse sürenin başladığı söylenemez. Başlangıç gününü belirlerken hangi olgunun ne zaman öğrenildiğini kayda geçirmeniz yararlıdır.

İki yıllık üst sınır

Aynı maddenin ikinci fıkrasına eklenen bir cümleye göre şikâyet süresi, her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Mevzuat metninde bu cümle, 7/11/2024 tarihli 7531 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle eklenmiş olarak gösterilir. Bu değişikliğin yürürlük tarihi bu yazıda ayrıca doğrulanmamıştır; değişikliğin hangi olaylara uygulanacağı konusunda güncel mevzuat metnine ve yetkili bir hukukçunun değerlendirmesine başvurmak gerekir. Mağdur Bilgi sayfası ise iki yıllık üst sınırdan söz etmez; bu nedenle mevzuat metnini esas almak daha güvenlidir.

Şikâyete bağlı olmayan suçlar

Mağdur Bilgi sayfasına göre cinayet ve yağma gibi şikâyete tabi olmayan suçlarda altı aylık süre geçmiş olsa bile şikâyetçi olunabilir. Burada bir ayrım yapmak gerekir: altı aylık süre yalnızca şikâyete bağlı suçlar için söz konusudur. Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı ise ilgili suçun kanundaki düzenlemesine bakılarak belirlenir. Emin değilseniz süreyi kaçırma riskini göze almamak ve olayı öğrenir öğrenmez başvurmak makul bir yaklaşımdır.

Şikâyetten vazgeçme

Şikâyeti yaptıktan sonra vazgeçmek de mümkündür, ancak etkisi suçun türüne göre değişir. Mağdur Bilgi sayfasına göre kamu adına takip edilen suçlarda şikâyetten vazgeçme, dava açılmasına engel değildir. Şikâyete bağlı suçlarda ise şikâyet eden, mahkeme karar verinceye kadar şikâyetinden vazgeçebilir. Dolayısıyla şikâyetinizden vazgeçmeyi düşünüyorsanız bunun dosyanın akıbetine etkisini önceden öğrenmeniz gerekir.

Savcılığa Şikâyetten Sonra Süreç Nasıl İşler?

Savcılığa Şikâyetten Sonra Süreç Nasıl İşler?

Soruşturma aşaması

Başvurunuz Başsavcılığa ulaştığında hakkında soruşturma yürütülür. Soruşturmanın ne kadar süreceği dosyanın içeriğine göre değişir; bu konuda kaynaklı bir süre ya da istatistik bulunmadığından sayı vermiyoruz. Soruşturma sırasında şüpheli ve gerekirse tanıklar dinlenir, deliller toplanır. Hakkında şikâyet yapılan kişinin hakları için ifadeye çağrılan kişinin hakları yazısına bakabilirsiniz.

CMK m.158’in güncel metninde, bazı başvurularda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemeyeceğine dair bir hüküm de yer alır. Bu hükmün hangi başvuruları kapsadığı için doğrudan madde metnine bakılmalıdır; bu yazıda kapsamı konusunda kesin bir açıklama yapmıyoruz.

Soruşturmanın iki olası sonucu

CMK m.172/1‘e göre savcı, soruşturma sonunda kamu davası açmak için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse veya kovuşturma olanağı yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Kamu davasını açmaya yetecek delil varsa savcı iddianame düzenler ve dava açılır. İddianamenin ne olduğu, mahkemece kabulü ve iadesi için iddianame nedir, iddianamenin iadesi ve kabulü yazısına göz atabilirsiniz.

Dosyayı nasıl takip edersiniz?

Dosyanızın durumunu izlemek için iki kaynak öne çıkar. Adalet Bakanlığı’nın Alo Adalet 135 hattından, dava dosyasına ilişkin başvurunun aşamaları ve sonucu Vatandaş Portal üzerinden takip edilebilir. Ayrıca vatandaşlar e-Devlet şifreleriyle UYAP Vatandaş Bilgi Sistemi üzerinden dosyalarına ilişkin bilgileri görüntüleyebilir; bu hizmet Bakanlığın hizmet standartları tablosunda yer alır. Hangi bilgilerin hangi aşamada görüntülenebildiği zaman içinde değişebilir; güncel durumu ilgili sayfalardan kontrol etmek gerekir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Kararı (KYOK) ve İtiraz

KYOK kararı size nasıl bildirilir?

CMK m.172/1’e göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, suçtan zarar görene ve ifadesi alınmış şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkının, süresinin ve merciinin gösterilmesi gerekir. Kararın size tebliğ edildiği tarihi not almak, itiraz süresinin hesabı için önemlidir.

Başvurunuz sonucunda Başsavcılık soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar vermişse, bu karar da ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir. CMK m.158’in güncel metnine göre bu karara CMK m.173’teki usule göre itiraz edilebilir ve itirazın kabulü hâlinde Başsavcılık soruşturma işlemlerini başlatır. Bu hükmün hangi fıkrada yer aldığı ve hangi başvurular için geçerli olduğu bu yazıda ayrıca değerlendirilmemiştir.

İtiraz süresi ve mercii

CMK m.173/1’in güncel metnine göre suçtan zarar gören, KYOK kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. Bu süre eskiden 15 gündü. Mevzuat.gov.tr’deki geçiş hükmüne göre iki haftalık süre 1/6/2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlar eski hükme tabidir. Eski 15 günlük düzenlemeyi, 2014 tarihli değişik CMK metninde görebilirsiniz. Elinizdeki kararın tarihine göre doğru süreyi belirlemek gerekir.

İtiraz dilekçesinde ne bulunmalı?

CMK m.173/2’ye göre itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Aynı hüküm, Anayasa Mahkemesi’nin bir karar metninde de alıntılanır. Başka bir deyişle itiraz, kararı yalnızca beğenmediğinizi söylemekle yetinmez; savcının neden yanıldığını gösteren olay ve delilleri ortaya koyar. Kararda gördüğünüz eksikleri, dosyadaki delillere dayanarak somut biçimde belirtmeniz gerekir.

KYOK sonrasında aynı fiil için yeniden başvuru

CMK m.172/2’ye göre KYOK kararından sonra yeni delil elde edilmedikçe ve sulh ceza hâkimliğince karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. Dolayısıyla aynı olayı hiçbir yeni delil olmadan yeniden savcılığa taşımak çoğu zaman sonuç vermez. Yeni bir belge, kayıt ya da tanık ortaya çıkmışsa bunu ayrıca değerlendirmek gerekir.

Savcılık Suç Duyurusunda Sık Yapılan Hatalar

  • Süreyi kaçırmak: Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre ve iki yıllık üst sınır dikkatle takip edilmelidir.
  • Olayı dağınık anlatmak: Tarihsiz, sıralamasız ve yorumla dolu anlatım, dilekçenin amacını gölgeler.
  • Delilleri eklememek: Elinizde belge, tutanak, mesaj ya da kayıt varsa bunları dilekçeye eklemeyi unutmayın.
  • Adres bilgisini güncel tutmamak: Kararlar bildirilir; bildirimin size ulaşması gerekir.
  • Tebliğ tarihini not etmemek: İtiraz süresi tebliğ tarihine göre işler.
  • Şikâyetten vazgeçmenin sonucunu bilmemek: Kamu adına takip edilen suçlarda vazgeçme dava açılmasına engel olmayabilir.

Bu Yazının Kapsamı Dışında Kalan Noktalar

Bu yazının dayandığı kaynaklarda doğrulanmayan konulara girmedik. Suç duyurusunun e-Devlet veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden çevrim içi yapılıp yapılamayacağı, başvuruda harç veya masraf bulunup bulunmadığı ve soruşturmanın ortalama süresi bunlar arasındadır. Bu konularda güncel bilgiyi ilgili Başsavcılıktan ya da Adalet Bakanlığı’nın resmî sayfalarından teyit etmenizi öneririz.

Özet

Savcılık suç duyurusu, Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Dilekçede hitap, şikâyetçinin ve biliniyorsa şüphelinin bilgileri, suçun türü ve tarihi, kısa bir olay anlatımı, deliller ve kamu davası açılması talebi yer alır. Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre, sürenin başlangıcı ve mevzuatta gösterilen iki yıllık üst sınır önemlidir. Soruşturma sonunda iddianame düzenlenebilir ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir. KYOK kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde, 1/6/2024 öncesi kararlarda ise eski hükme göre, sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Somut olayınızda hangi suçun söz konusu olduğu, süreye bağlı olup olmadığı ve nasıl bir yol izleneceği olayın ayrıntılarına bağlıdır; bu nedenle kişisel durumunuz için bir hukukçudan görüş almanız yerinde olur.

Sık sorulan sorular

Savcılığa suç duyurusu nereye yapılır?

CMK m.158/1'e göre ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına (polis, jandarma) yapılabilir. Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi sayfası da başvuru yerlerini bu şekilde sayar.

Savcılığa şikâyet dilekçesinde neler yazılır?

Dilekçe başvurulan makama hitaben yazılır. Şikâyetçinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresi, biliniyorsa şüphelinin bilgileri, suçun türü ve tarihi, kısa olay anlatımı, deliller ve tanık bilgileri yer alır. Sonunda kamu davası açılması talebi bulunur.

Savcılığa şikâyet için süre var mı?

Şikâyete bağlı suçlarda TCK m.73'e göre süre altı aydır ve fiili ile failin kim olduğunun öğrenildiği günden başlar. Aynı maddeye eklenen bir cümleye göre süre fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Cinayet ve yağma gibi şikâyete tabi olmayan suçlarda altı ay geçse de şikâyetçi olunabilir.

Şikâyetimden vazgeçersem dosya kapanır mı?

Bu suçun türüne bağlıdır. Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi sayfasına göre kamu adına takip edilen suçlarda şikâyetten vazgeçme dava açılmasına engel değildir. Şikâyete bağlı suçlarda ise şikâyet eden, mahkeme karar verinceye kadar şikâyetinden vazgeçebilir.

Kovuşturmaya yer olmadığına kararına nasıl itiraz edilir?

CMK m.173/1'in güncel metnine göre suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. İki haftalık süre 1/6/2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir.

İlgili yazılar