Yakalama Emri Nedir? Zorla Getirmeden Farkı

Yakalama emri nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: yakalama emri, ceza muhakemesinde kendisine ulaşılamayan ya da çağrıya uymayan şüpheli, sanık veya kaçan hükümlünün kolluk tarafından yakalanıp yetkili makamın önüne getirilmesi için hâkim, mahkeme ya da kanunda sayılan durumlarda Cumhuriyet savcısı ve kolluk tarafından düzenlenen yazılı karardır. Dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 98. maddesidir.

Yakalama emri bir mahkûmiyet ya da tutuklama kararı değildir. Amacı, kişinin hâkim, mahkeme veya savcı önüne getirilmesini sağlamaktır. Kişi yakalandıktan sonra ifadesinin alınması, sorgusunun yapılması, serbest bırakılması veya tutuklanması ayrı kararlarla belirlenir. Bu yazıda yakalama emrinin hangi hâllerde ve kimin tarafından çıkarılabileceğini, yakalanan kişinin hangi sürede hâkim önüne çıkarılacağını ve zorla getirme kararından farkını anlatıyoruz.

Yakalama emrinin hukuki dayanağı

Anayasa‘nın 19. maddesi herkesin kişi hürriyeti ve güvenliğine sahip olduğunu belirtir ve bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanmasını, şekil ve şartları kanunda gösterilmek kaydıyla bu hakkın sınırları arasında sayar. Yakalama emrinin şekli ve şartları da Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiştir.

CMK’nın 98. maddesi yakalama emrini dört fıkrada düzenler: soruşturma evresi, kaçan kişiler, kovuşturma evresi ve emrin içeriği. Bu ayrım, kimin hangi aşamada emir çıkarabileceğini anlamak için önemlidir.

Yakalama emri hangi durumlarda ve kim tarafından çıkarılır?

Soruşturma evresinde

Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya kendisine çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi yakalama emri düzenleyebilir. Ayrıca tutuklama isteminin reddi kararına itiraz edildiğinde, itiraz mercii de yakalama emri düzenleyebilir (CMK m. 98/1).

Uygulamada bu hâl genellikle adresinde bulunamayan veya ifadeye çağrıldığı hâlde gelmeyen şüpheliler için gündeme gelir. İfadeye çağrılan kişinin hakları konusunda ayrıntılı bilgi için İfadeye Çağrılan Kişinin Hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Kaçan şüpheli, sanık, tutuklu veya hükümlü hakkında

Yakalanmış iken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık ile tutukevinden ya da ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında, hâkim kararı beklenmeden Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilir (CMK m. 98/2). Bu, hâkim dışındaki makamlara yakalama emri yetkisi tanıyan istisnai bir hükümdür.

Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında

Kovuşturma evresinde, yani iddianamenin kabulünden sonra, kaçak sanık hakkında yakalama emri hâkim veya mahkeme tarafından re’sen ya da Cumhuriyet savcısının istemi üzerine düzenlenir (CMK m. 98/3).

Kanun “kaçak” kavramını ayrıca tanımlar. CMK’nın 247. maddesine göre kaçak, hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet savcısı ya da mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişidir. Kaçak hakkında ayrıca mallarına, hak ve alacaklarına elkoyma gibi zorlama amaçlı tedbirler de uygulanabilir (CMK m. 248).

Yakalama emrinde neler yazar?

CMK’nın 98. maddesinin dördüncü fıkrasına göre yakalama emrinde şu bilgiler gösterilir:

kişinin açık eşkâli,
bilindiğinde kimliği,
yüklenen suç,
yakalandığında nereye gönderileceği.

Yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesiyle emrin çıkarılma amacı ortadan kalkarsa, örneğin kişi ifadesini vermek üzere kendiliğinden başvurmuşsa, mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı emrin derhâl iadesini ister (CMK m. 90/6).

Yakalama emri üzerine yakalanan kişiye ne olur?

Hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır. Bu süre içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, kişinin yakalandığı yer adliyesinde, yoksa en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sistemi kullanılarak sorgusu yapılır veya ifadesi alınır (CMK m. 94).

Kanunda mesai saatleri dışındaki yakalamalar için özel bir kolaylık da vardır. İfadesi alınmak amacıyla düzenlenen yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılmasını Cumhuriyet savcısı emredebilir. Bu imkân her yakalama emri için yalnızca bir kez kullanılabilir; taahhüdüne uymayan kişiye bin Türk lirası idari para cezası verilir (CMK m. 94/3).

Yakalanan kişinin hakları anayasal güvence altındadır. Anayasa m. 19 uyarınca yakalama sebepleri ve hakkındaki iddialar kişiye yazılı, bu hemen mümkün değilse sözlü olarak derhal bildirilir; kişinin yakalandığı yakınlarına da derhal haber verilir. CMK m. 95 da yakalama durumunda Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakına veya kişinin belirlediği birine gecikmeksizin haber verilmesini öngörür.

Zorla getirme ve yakalama emri farkı

Zorla getirme ve yakalama emri sıklıkla karıştırılır. Her ikisi de kişinin iradesi dışında yetkili makam önüne getirilmesini sağlar, ancak dayanakları, muhatapları ve işleyişleri farklıdır.

Zorla getirme kararı nedir?

CMK’nın 146. maddesine göre zorla getirme kararı, hakkında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan ya da CMK m. 145 uyarınca davetiye ile çağrıldığı hâlde gelmeyen şüpheli veya sanık hakkında verilebilir. Davetiyede, kişinin gelmezse zorla getirileceği yazılır. Zorla getirme kararı ayrıca çağrıya rağmen gelmeyen tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi hakkında da verilebilir (CMK m. 146/7; tanıklar için CMK m. 44).

Zorla getirilen şüpheli veya sanık derhal, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya Cumhuriyet savcısının önüne götürülür. Zorla getirme, ifade alma veya sorgunun sonuna kadar sürer (CMK m. 146/4-5).

Başlıca farklar

Kimler hakkında: Yakalama emri şüpheli, sanık, kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında düzenlenir. Zorla getirme kararı bunların yanında tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi için de verilebilir.
Kim verir: Zorla getirme kararını kişiyi çağıran hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı verir. Soruşturma evresinde yakalama emri ise savcının istemiyle sulh ceza hâkimince düzenlenir; savcı ve kolluk yalnızca kaçma hâllerinde yakalama emri düzenleyebilir.
Kişiye ulaşılabilirlik: Zorla getirme genellikle adresi bilinen ve çağrıya uymayan kişi için uygulanır; kararın bir örneği kişiye verilir (CMK m. 146/3). Yakalama emri ise çoğunlukla kendisine ulaşılamayan, çağrı yapılamayan veya kaçan kişiler için çıkarılır ve eşkâl bilgisi içerir.
Kayıt ve sonuç: Zorla getirme kararının yerine getirilememesinin nedenleri muhtar ve kolluk görevlisinin birlikte imzaladığı tutanakla saptanır (CMK m. 146/6). Bu karar da yerine getirilemezse, belirli suçlarda ilan ve kaçaklık kararı süreci başlayabilir (CMK m. 247/2).

Hakkınızda yakalama emri olduğunu düşünüyorsanız

Yakalama emri, amacı yerine geldiğinde iade edilmesi gereken bir tedbirdir. Bu nedenle kişinin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına veya mahkemeye kendiliğinden başvurması, emrin çıkarılma amacını ortadan kaldırabilir ve emrin iadesine yol açabilir (CMK m. 90/6). Kendiliğinden teslim olan kaçak hakkında elkoymanın kaldırılmasına da karar verilir (CMK m. 248/4).

Yakalama emrinin hangi dosyaya ilişkin olduğu, hangi suç isnadını içerdiği ve hangi makama başvurulması gerektiği somut dosyaya göre değişir. Ceza muhakemesindeki diğer koruma tedbirleri ve süreçler hakkında genel bilgi için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yakalama emrini kim çıkarabilir?

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise kaçak sanık hakkında hâkim veya mahkeme yakalama emri düzenler. Kolluk elinden ya da ceza infaz kurumundan kaçan kişiler hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilir.

Yakalama emriyle yakalanan kişi ne kadar sürede hâkim önüne çıkarılır?

Hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır. Bu mümkün olmazsa aynı süre içinde sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.

Zorla getirme kararı ile yakalama emri aynı şey midir?

Hayır. Zorla getirme kararı çoğunlukla çağrıya uymayan şüpheli, sanık, tanık, bilirkişi, mağdur veya şikâyetçi hakkında, kişiyi çağıran makam tarafından verilir. Yakalama emri ise kendisine ulaşılamayan, çağrı yapılamayan veya kaçan şüpheli, sanık ya da hükümlü için düzenlenir ve eşkâl bilgisi içerir.

Yakalama emri kendiliğinden başvuru ile kalkar mı?

Yakalama emrine konu işlem yerine getirilip emrin çıkarılma amacı ortadan kalktığında, mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı emrin derhâl iadesini ister. Kişinin kendiliğinden başvurması bu amacın gerçekleşmesini sağlayabilir; ancak sonraki işlemler somut dosyaya göre belirlenir.