Özgür Önder

İşyeri Kira Artış Oranı Nasıl Belirlenir?

İşyeri Kira Artış Oranı Nasıl Belirlenir?

İşyeri kira artış oranı, kira sözleşmesinin yenilendiği dönem için Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesindeki sınıra göre belirlenir. Taraflar yenilenen dönemin kira bedeli üzerinde anlaşabilir. Ancak anlaşılan artış, bir önceki kira yılında TÜFE’deki (tüketici fiyat endeksi) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez. Taraflar anlaşamazsa kira bedelini hâkim belirler.

İşyerlerinde konut kiralarına özgü geçici %25 sınırı uygulanmaz. İşyeri kiralarında yasal üst sınır, TÜİK’in açıkladığı TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranıdır. Bu oran her ay değiştiği için hangi rakamın uygulanacağı, sözleşmenin yenilendiği aya bağlıdır.

Aşağıda önce yasal dayanağı, ardından oranın nasıl okunacağını, güncel oran örneklerini, beş yıl kuralını, yabancı para ile belirlenen kiraları ve kira bedelinin tespiti davasını sırasıyla ele alıyoruz. Arama yaparken "iş yeri kira artış oranı" ya da "işyeri kira artiş oranı" biçiminde yazılan sorgular da aynı konuya ilişkindir.

İşyeri kira artış oranının yasal dayanağı: TBK m. 344

Yenilenen kira dönemlerinde kira bedelinin nasıl belirleneceği, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun, 4 Şubat 2011 tarihli ve 27836 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Madde konut ve işyeri ayrımı yapmaz. Kısa süreli işyeri kiraları için de aynı TÜFE sınırını getirir.

Maddenin üç fıkrası özetle şu işlevleri görür:

  • Birinci fıkra: Yenilenen kira dönemleri için kira bedeline ilişkin taraf anlaşması, bir önceki kira yılındaki TÜFE oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural bir yıldan uzun süreli sözleşmelerde de uygulanır.
  • İkinci fıkra: Taraflar anlaşmamışsa kira bedelini hâkim belirler. Hâkim bunu kiralananın durumunu göz önünde tutarak, hakkaniyete göre ve yine TÜFE oniki aylık ortalama değişim oranını geçmemek koşuluyla yapar.
  • Üçüncü fıkra: Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde kira bedelini, taraflar anlaşmış olsun olmasın hâkim belirler. Bu belirleme sonraki her beş yılın sonunda yinelenir.

Bu üç fıkra birlikte okunduğunda şu yapı ortaya çıkar. Normal koşullarda taraflar anlaşarak artış belirleyebilir, ancak bir tavan vardır. Anlaşma yoksa hâkim devreye girer ve o da aynı tavana bağlıdır. Beş yıllık süre geçtikten sonra ise bedel, hâkim tarafından yeniden belirlenir.

TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranı ne anlama gelir?

Kanun metni "bir önceki kira yılında TÜFE’deki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı" ifadesini kullanır. Burada ölçü, tek bir ayın enflasyonu ya da başka bir göstergeyle ifade edilen değişim değildir. Kanunun aradığı ölçü, TÜİK’in açıkladığı TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Başka göstergelerle karıştırıldığında yanlış hesaplama yapılabilir.

Uygulamada bu oran, sözleşmenin yenilendiği aya karşılık gelen ay için TÜİK’in açıkladığı rakam olarak izlenir. Örneğin kira yılı Haziran’da yenileniyorsa Haziran ayı için açıklanan oran esas alınır. Oranın hangi ay verisiyle ve hangi hesaplamayla uygulanacağı konusunda kuşku varsa TÜİK’in resmî açıklaması ve sözleşmedeki yenileme tarihi birlikte kontrol edilmelidir.

Burada bir ayrıma dikkat etmek gerekir. Oran bir tavandır, otomatik bir artış değildir. Taraflar daha düşük bir artışta anlaşabilir. Kanunun koyduğu koşul, artışın bu sınırı aşmamasıdır. Sözleşmede sabit bir yüzde ya da başka bir artış yöntemi yazılıysa, bu hüküm de TBK m. 344/1’deki koşula göre değerlendirilir.

Endeks adı konusunda dikkat edilecek nokta

Eski kaynaklarda ve yayınlarda 344. maddedeki endeksin farklı yazıldığı görülebilir. Güncel kanun metni TÜFE’yi esas almaktadır. Maddenin geçmiş sürümleri mevzuat.gov.tr üzerinden 6353 sayılı Kanun ile değişik sürümde de incelenebilir. Endeks değişikliğinin kesin yürürlük tarihi bu yazıda iddia edilmemiştir. Önemli olan, bugün uygulanacak ölçünün güncel metindeki TÜFE olmasıdır.

İşyeri kiralarında %25 sınırı uygulanır mı?

Hayır. Kamuoyunda sıkça duyulan %25 sınırı, Türk Borçlar Kanunu’nun Geçici 1. maddesinde yer alan ve yalnızca konut kiralarına ilişkin düzenlemedir. Bu hükme göre kanunun yürürlüğe girdiği tarihten 1 Temmuz 2023 tarihine kadar (bu tarih dâhil) yenilenen kira dönemlerinde konut kirasındaki artış, bir önceki kira bedelinin %25’ini geçemezdi. Düzenleme 11 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete ile yürürlüğe giren değişiklikle getirilmiştir.

Mevzuat.gov.tr’deki kanun fihristinde konutlara ilişkin sonraki dönemler için ayrı geçici hükümler de görünmektedir. Bu hükümlerin ayrıntıları bu yazının konusu değildir. Konut kirası ile uğraşan okurlar o hükümleri doğrudan mevzuat metninden okumalıdır.

İşyeri kiralarında ise geçici sınırlamalar uygulanmaz. İşyerinde yasal üst sınır, TBK m. 344’teki TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranıdır. Bu nedenle işyeri kiracısı ya da kiraya veren, konutlara ilişkin %25 haberlerini kendi sözleşmesine uygulamamalıdır.

Güncel TÜFE 12 aylık ortalama oranları: örnekler

Oranlar her ay değiştiği için aşağıdaki rakamlar yalnızca örnektir. Hepsi, Adalet Bakanlığı İşyurtları Kurumu’nun ticari ünite kiracılarına yönelik duyurularında yer almaktadır. Bu duyurular kamu kurumunun kendi ticari ünitelerine ilişkindir ve özel işyeri kiraları için bağlayıcı bir kaynak değildir. Duyurulardaki rakam ise TÜİK’in açıkladığı TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranıdır. Yenileme ayınız için esas alınacak resmî rakam, TÜİK’in o ay yaptığı açıklamadır.

  • Ekim 2025 için %38,36
  • Ocak 2026 için %34,88 (TÜİK açıklaması 5 Ocak 2026)
  • Mart 2026 için %33,39
  • Mayıs 2026 için %32,43
  • Haziran 2026 için %32,24 (TÜİK açıklaması 5 Haziran 2026)

Bu örneklerden iki şey anlaşılır. Birincisi, oran ay ay değiştiğinden aynı yıl içinde farklı aylarda yenilenen sözleşmeler için farklı tavanlar geçerli olur. İkincisi, bir önceki yılın oranı bir sonraki yıla taşınmaz. Her yenileme döneminde ilgili ayın resmî rakamına bakılmalıdır.

Temmuz 2026 ve sonrasındaki aylara ilişkin oranlar için TÜİK’in açıklamalarına doğrudan bakılmalıdır. Bu yazıda o aylar için kesin rakam verilmemiştir.

Basit bir hesaplama örneği

Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve yalnızca işlemin mantığını göstermek içindir. Aylık kira bedeli 50.000 TL olan bir işyeri sözleşmesinin Haziran 2026’da yenilendiğini varsayalım. Haziran 2026 için yukarıda örnek verilen %32,24 oranı uygulanırsa tavan şöyle bulunur:

  • 50.000 TL x 1,3224 = 66.120 TL

Bu durumda yenilenen dönem için kararlaştırılacak kira bedeli, bu varsayımda en fazla 66.120 TL olabilir. Taraflar 60.000 TL gibi daha düşük bir bedelde de anlaşabilir. Gerçek bir sözleşmede önce yenileme tarihi, sonra o ay için TÜİK’in açıkladığı resmî oran, ardından sözleşme hükümleri kontrol edilmelidir.

Taraflar anlaşamazsa: kira bedelinin tespiti davası

Kiraya veren daha yüksek, kiracı daha düşük bir bedel istiyorsa ve taraflar anlaşamıyorsa, TBK m. 344/2 uyarınca kira bedelini hâkim belirler. Bu uyuşmazlık uygulamada kira bedelinin tespiti davası olarak anılır.

Hâkim belirlemeyi yaparken kanunda üç ölçüt görünür:

  1. Kiralananın durumu,
  2. Hakkaniyet,
  3. TÜFE oniki aylık ortalama değişim oranını aşmama koşulu.

Bu ölçütler, hâkimin serbestçe belirlediği bir rakam anlamına gelmez. Tavan her hâlde TÜFE oranıdır. Hâkim, kiralananın konumu, kullanım durumu ve benzeri nitelikleri değerlendirerek bu tavan içinde hakkaniyete uygun bir bedel belirler. Hâkimin hangi delillerle, hangi yöntemle ve hangi emsallerle bu sonuca ulaşacağı ise dosyaya göre değişir. Bu ayrıntılar kanun metninden tek başına çıkarılamaz.

Bu yazıda ayrıntıya girilmeyen noktalar

Kira tespit davasının hangi mahkemede ve hangi süre içinde açılacağı, yenilenen dönemden önce mi sonra mı açılması gerektiği, öncesinde ihtarname çekilmesinin gerekip gerekmediği ve sonuç hükmünün hangi tarihten itibaren geçerli olacağı gibi usul konuları bu yazıda ele alınmamıştır. Bu konular ilgili mevzuat ve güncel uygulamaya göre dosya bazında değerlendirilmelidir. Süreye bağlı konularda yanlış varsayımla hareket etmek hak kaybına yol açabileceğinden, bu başlıklarda mevzuat metninin doğrudan okunması ve gerekirse hukuki destek alınması yerinde olur.

Dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır

Dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır

Kira bedelinin tespiti davasında en önemli usul koşullarından biri arabuluculuktur. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesine göre, kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesi hariç, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın sıkça sorulan sorular sayfasında belirtildiği üzere, 7445 sayılı Kanunla 6325 sayılı Kanuna eklenen 18/B maddesi ile 1 Eylül 2023 itibarıyla kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru zorunlu hâle gelmiştir. Bakanlığın basın duyurusu bu düzenlemenin yürürlüğe girdiğini anlatmaktadır. Başka bir basın duyurusunda ise kira tespit, tahliye ve uyarlama gibi davaların kapsamda olduğu ve tarafların arabulucuya gitmeden dava açamayacağı ifade edilmiştir.

Bu nedenle işyeri kira artışı konusunda anlaşamayan taraflar, mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk aşamasından geçmek zorundadır. Süreç hakkında ayrıntılı bilgi için kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz. Arabuluculuğun bazı durumlarda anlaşmayla sonuçlanması mümkündür. Bu sayede artış oranı, mahkemeye gitmeden tavan içinde bir bedelde belirlenebilir.

Beş yıldan uzun süreli sözleşmelerde bedel hâkim tarafından belirlenir

TBK m. 344/3, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmeler için ayrı bir kural getirir. Bu sözleşmelerde kira bedeli, taraflar anlaşmış olsun olmasın hâkim tarafından belirlenir. Sonraki her beş yılın sonunda bu belirleme tekrarlanır. Yani beş yıl geçtikten sonra bedelin yeniden hâkim eliyle belirlenmesi mümkün hâle gelir.

Kanuna göre hâkim bu belirlemede TÜFE oniki aylık ortalama değişim oranını, kiralananın durumunu ve emsal kira bedellerini esas alır. Emsal kira bedelleri, yani benzer nitelikteki taşınmazların kira düzeyi, bu fıkrada hâkimin gözeteceği ölçütler arasında yer alır. Bu fıkranın cümle kuruluşu ve ayrıntıları tam metin üzerinden okunmalıdır. Madde metninin tamamı için mevzuat.gov.tr kaynağına başvurulması önerilir.

Beş yıl sonrasında yeni kira yılı için bedelin nasıl isteneceği, sonucun hangi tarihte başlayacağı gibi usul ayrıntıları bu yazının kapsamı dışındadır. Beş yıllık süreyi dolduran sözleşmelerde bu ayrıntılar özellikle önem taşır.

Yabancı para ile belirlenen işyeri kiraları

Kira bedeli yabancı parayla kararlaştırılmışsa TBK m. 344’te ayrı bir kural bulunur. 1567 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, beş yıl geçmedikçe bedelde değişiklik yapılamaz. TBK m. 138’de düzenlenen aşırı ifa güçlüğü hükmü de saklıdır. Beş yıl geçtikten sonra ise yabancı paranın değerindeki değişiklikler de dikkate alınır.

Bu kural, yabancı para ile yapılan sözleşmelerde artış hesabının farklı işlediğini gösterir. Kira bedeli yabancı parayla yazılmışsa sözleşmeye ve ilgili mevzuata özel bir inceleme yapılmalıdır. Burada yalnızca maddenin temel çerçevesi aktarılmıştır.

Anayasa Mahkemesi kararlarında TBK m. 344’ün yeri

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu’nun 2016/151 sayılı başvuru kararı, TBK m. 347 (konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin sona ermesi) ile ilgilidir. Karar metninde TBK m. 344’teki TÜFE sınırının ve her beş yılda bir hakkaniyete uygun yeniden belirlemenin, kiraya verenin mülkiyet hakkını koruyan hükümler arasında sayıldığı görülmektedir. Yani kanun koyucu, kiracıyı korurken kiraya verenin mülkiyet hakkını da bu düzenlemelerle dengelemiştir.

Bu bağlamın anılması, 344. maddenin işyeri kirasındaki rolünü anlamaya yardımcı olur. Kararın sonucuna ilişkin bir değerlendirme bu yazıda yapılmamıştır. Karar yalnızca maddenin yasal sistem içindeki yerini göstermek için anılmıştır.

Sık karşılaşılan karışıklıklar

  • Konut ve işyeri kuralları aynı değildir. Geçici %25 sınırı konut kiralarına özgüdür. İşyeri kirasında TBK m. 344’teki TÜFE sınırı geçerlidir.
  • Oran tavandır. TÜFE oranı, uygulanması zorunlu bir artış değil, aşılamayacak üst sınırdır.
  • Kamu kurumu duyuruları bağlayıcı değildir. İşyurtları Kurumu’nun ticari ünite duyuruları özel işyeri kirası için bağlayıcı kaynak değildir. Esas olan TÜİK’in açıkladığı resmî oran ve kanun metnidir.
  • Beş yıl sonrası ayrı bir rejimdir. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde bedel hâkim tarafından belirlenir.
  • Arabuluculuk atlanamaz. Tespit davasından önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
  • Yabancı para ayrı bir kurala tabidir. Beş yıl geçmedikçe bedelde değişiklik yapılamaz.

Kira ilişkisi sona erdiğinde ne olur?

Artış uyuşmazlığı bazen kira ilişkisinin sona ermesine kadar uzanabilir. Bu durumda kiracının ödediği depozitonun iadesi ayrı bir konu olarak gündeme gelir. Depozito konusunda ayrıntılı bilgi için kira depozitosu iadesi yazımıza bakılabilir.

Özet ve pratik kontrol listesi

İşyeri kira artış oranını belirlerken şu sırayı izlemek faydalıdır:

  1. Sözleşmenin ne zaman yenilendiğini ve kira yılının hangi aya denk geldiğini belirleyin.
  2. Sözleşmenin beş yılı aşıp aşmadığını ya da beş yıldan sonra yenilenip yenilenmediğini kontrol edin.
  3. Bedelin Türk lirası mı yoksa yabancı para mı olduğuna bakın.
  4. O ay için TÜİK’in açıkladığı TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranını bulun.
  5. Sözleşmedeki artış hükmünü bu tavanla karşılaştırın.
  6. Anlaşma sağlanamazsa tespit davasından önce arabulucuya başvurulması gerektiğini unutmayın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel bir hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut bir uyuşmazlıkta sözleşme metni, yenileme tarihi, sürelere ilişkin hükümler ve güncel mevzuat birlikte incelenmelidir.

Sık sorulan sorular

İşyeri kira artış oranı en fazla ne kadar olabilir?

Yenilenen kira dönemi için taraf anlaşması, bir önceki kira yılında TÜFE'deki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir (TBK m. 344/1). Yani üst sınır, sözleşmenin yenilendiği aya karşılık gelen ay için TÜİK'in açıkladığı TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranıdır. Bu oran her ay değiştiği için yenileme ayına göre resmî rakama bakılmalıdır.

İşyeri kiralarında %25 sınırı uygulanır mı?

Hayır. TBK Geçici 1. maddedeki %25 sınırı yalnızca konut kiralarına ilişkindir ve belirli bir tarih aralığında yenilenen dönemler için getirilmiştir. İşyeri kiralarında bu geçici sınırlama uygulanmaz; yasal üst sınır TBK m. 344'teki TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranıdır.

Taraflar kira artışında anlaşamazsa kira bedelini kim belirler?

Taraflar anlaşamazsa kira bedelini hâkim belirler (TBK m. 344/2). Hâkim bunu kiralananın durumunu göz önünde tutarak, hakkaniyete göre ve TÜFE oniki aylık ortalama değişim oranını geçmemek koşuluyla yapar. Bu uyuşmazlık uygulamada kira bedelinin tespiti davası olarak anılır.

Kira bedelinin tespiti davasından önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet. 6325 sayılı Kanunun 18/B maddesine göre, kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesi hariç kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Adalet Bakanlığı, kira tespit davalarının da kapsamda olduğunu duyurmuştur.

Kira sözleşmesi beş yıldan uzun sürerse artış nasıl belirlenir?

Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde kira bedelini, taraflar anlaşmış olsun olmasın hâkim belirler ve bu belirleme sonraki her beş yılın sonunda tekrarlanır (TBK m. 344/3). Hâkim TÜFE oniki aylık ortalama değişim oranını, kiralananın durumunu ve emsal kira bedellerini esas alır.

İlgili yazılar