TCK 86: Kasten Yaralama Suçu ve Cezası

TCK 86, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda kasten yaralama suçunu düzenleyen maddedir. Temel halde, kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişiye bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Fiilin etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafifse ayrı bir fıkra (86/2) uygulanır ve bu halde mağdurun şikâyeti aranır. Yakın akraba, savunmasız kişi, kamu görevi veya silah gibi nitelikli haller ise 86/3’te sayılır. Bu hallerde şikâyet aranmaz ve ceza yarı oranında artırılır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kendi olayınıza uygulanacak fıkranın, cezanın ya da yargılama sürecinin değerlendirilmesi için dosyanın tüm belgeleriyle bir hukukçu tarafından incelenmesi gerekir.

TCK 86 kasten yaralama suçu nedir?

Madde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Bu bölüm, kişinin beden bütünlüğünü ve sağlığını korur. Madde 86 bu bölümün temel hükmüdür: kasten yaralama suçunun nasıl oluştuğunu, hangi hallerde hafif sayıldığını ve hangi hallerde cezanın artırıldığını gösterir.

Hükmün korunan değeri kişinin vücut sağlığıdır. Kanun, yaralama kavramını yalnızca kesik, çürük ya da kırık gibi görünür sonuçlarla sınırlamaz. Maddedeki ifadeye göre üç farklı sonuç suçun oluşması için yeterlidir:

• Kişinin vücuduna acı verilmesi,
• Kişinin sağlığının bozulması,
• Kişinin algılama yeteneğinin bozulması.

Bu nedenle fiziksel bir iz bırakmayan ama mağdura acı veren bir müdahale de madde kapsamında değerlendirilebilir. Bir fiilin gerçekten bu sonuçlardan birine yol açıp açmadığı, olayın somut koşullarına ve genellikle sağlık raporuna göre belirlenir.

Suçun kasten işlenmesi gerekir. Taksirle, yani dikkatsizlik veya özensizlik sonucu meydana gelen yaralamalar bu maddenin konusu değildir. Kastın varlığı, olayın nasıl geliştiği, tarafların davranışları ve kullanılan araç gibi unsurlarla değerlendirilir. Kast ve taksir ayrımı ayrı bir inceleme gerektirdiğinden bu yazıda ayrıntıya girilmemiştir.

TCK 86/1: Kasten yaralamanın temel hali ve cezası

TCK 86 1 olarak aranan birinci fıkra, suçun temel halini düzenler. Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Fıkranın metni, yukarıda bağlantısı verilen mevzuat.gov.tr metninde görülebilir. Aynı alt sınır, Adalet Bakanlığı’nın yayımladığı 5237 sayılı Kanun metninde de yer alır.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır. Eski tarihli kaynaklarda temel cezanın “bir yıldan üç yıla kadar” hapis olduğu yazılır. Örneğin 2014 tarihli metinde temel ceza bu şekildedir. Güncel metinde alt sınır bir yıl altı aydır. Dolayısıyla eski bir makalede ya da eski bir mevzuat çıktısında gördüğünüz “1 ila 3 yıl” bilgisi bugün için güncel değildir. Bir olaya uygulanacak ceza, kural olarak fiilin işlendiği tarihteki hükümlere göre belirlenir. Bu nedenle olay tarihi ile hükmün yürürlük tarihini birlikte kontrol etmek gerekir.

TCK 86/1’in kural olarak şikâyete bağlı olmadığı, şikâyetin ise 86/2’deki hafif yaralama için ayrıca aranan bir koşul olduğu fıkraların düzenleniş biçiminden anlaşılır. Fıkraların şikâyete tabi olup olmadığı konusunda kesin bilgi için Adalet Bakanlığı’nın yayımladığı uzlaştırma kapsamına giren suçlar listesine bakılması yerinde olur. Bu liste, suçun madde ve fıkrasını, şikâyete tabi olup olmadığını ve kanunda öngörülen ceza miktarını gösterir.

TCK 86/2: Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralama

TCK 86/2 ve TCK 86 2 aramalarının konusu olan ikinci fıkra, fiilin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olduğu durumları düzenler. Bu halde mağdurun şikâyet etmesi halinde altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezası verilir.

Fıkra ilk olarak 31/3/2005 tarihli ve 5328 sayılı Kanunun 4. maddesiyle eklenmiştir. 5328 sayılı Kanun metninde eklenen ilk halde ceza “dört aydan bir yıla kadar” idi. Adalet Bakanlığı’nın şiddete yönelik cezaların artırılmasına ilişkin duyurusu, alt sınırın 4 aydan 6 aya yükseltildiğini belirtir. Güncel metindeki aralık, yani altı aydan bir yıl altı aya kadar, bu değişikliklerin sonucudur.

Fıkranın üç özelliği öne çıkar:

• Etki ölçütü: Fiilin sonucu basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek düzeyde olmalıdır. Bir sonucun bu ölçüye girip girmediği, doktor raporundaki bulgulara ve tedavi gereksinimine bakılarak değerlendirilir.
• Şikâyet: Mağdur şikâyet etmezse bu fıkra bakımından soruşturma ve yargılama yürümez. Şikâyet hakkı mağdura aittir.
• Ceza türü: Hapis cezası yanında adli para cezası da öngörülmüştür. Hangisinin uygulanacağı, yargılamayı yapan mahkemenin takdirindedir.

Kadına karşı işlenen hafif yaralama

12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanunun 3. maddesiyle 86/2’ye bir cümle eklenmiştir: fiilin kadına karşı işlenmesi halinde, verilecek ceza dokuz aydan az olamaz. Yani hafif yaralama kadına karşı işlenmişse, fıkradaki altı aylık alt sınır bu halde uygulanmaz ve hapis cezasının alt sınırı dokuz ay olur. Adalet Bakanlığı duyurusuna göre bu kanun, kadına karşı şiddetle daha etkin mücadele ve caydırıcılık amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama, tehdit, işkence ve eziyet suçlarında cezaları artırmaktadır.

Bu cümle 86/2’ye eklendiği için hafif yaralamaya özgüdür. Diğer fıkralar bakımından ayrı bir alt sınır bulunup bulunmadığı güncel metinden ayrıca kontrol edilmelidir. Bu yazıda yalnızca 86/2’deki dokuz ay alt sınırı kesin olarak aktarılmaktadır.

TCK 86/1 ile 86/2 arasındaki fark nedir?

İki fıkra arasındaki ayrım, genel olarak fiilin sonucunun ağırlığına dayanır. Birinci fıkra, kasten yaralama suçunun genel halini düzenler. İkinci fıkra ise etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kadar hafif olan fiilleri ayırır. Pratikte farkı belirleyen unsurlar şunlardır:

• Ceza aralığı: 86/1’de bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis; 86/2’de altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezası öngörülür.
• Seçenekli ceza: Adli para cezası seçeneği 86/2’de vardır. Birinci fıkrada yalnızca hapis cezası yer alır.
• Şikâyet: 86/2’de şikâyet aranır. Hafif yaralamada mağdur şikâyet etmezse yargılama yapılamaz.
• Kadına karşı işlenme: Dokuz aylık alt sınır cümlesi 86/2’de yer alır.

Bir yaralamanın hangi fıkraya girdiği çoğu zaman adli rapora dayanır. Raporda yazan bulgular, tedavi gereksinimi ve etkinin süresi, fıkra ayrımında önemlidir. Raporun içeriğine itiraz edilmesi gereken durumlarda, bu konunun usul kuralları açısından bir hukukçuyla değerlendirilmesi yararlı olur.

TCK 86/3: Nitelikli haller

Maddenin üçüncü fıkrası, kasten yaralamanın daha ağır sayıldığı halleri sıralar. Bu hallerden birinin varlığında iki önemli sonuç doğar: şikâyet aranmaz ve verilecek ceza yarı oranında artırılır. Şikâyet aranmaması, mağdur şikâyetçi olmasa dahi savcılığın soruşturma yürütebileceği anlamına gelir. Fıkradaki hallere ilişkin metin mevzuat.gov.tr’deki kanun metninde şu şekilde sıralanır:

1. (a) Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı işlenmesi. Aile içi yaralama bu bentte yer alır. Güncel metinde boşanılan eşin de bu bentte sayıldığı görülür. Bu ibarenin hangi kanunla eklendiği bu yazıda belirtilmemiştir; güncel metne bakmak gerekir.
2. (b) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi. Hastalık, yaş, engel gibi nedenlerle kendini savunamayan kişiler bu bent kapsamında değerlendirilebilir. Bir kişinin kendisini savunamayacak durumda olup olmadığı, olayın somut koşullarına göre belirlenir.
3. (c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi. Burada bağlantı, yaralamanın kişinin kamu görevini yerine getirmesi nedeniyle yapılmasıdır.
4. (d) Kamu görevlisinin sahip olduğu nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi. Görevin sağladığı etkiden yararlanılması bu bendin konusudur.
5. (e) Silahla işlenmesi. Silahla kasten yaralama, uygulamada ve yayımlanan kararlarda TCK 86 fıkra 3 bent (e) olarak anılır. Örneğin Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi’nde bu şekilde bir anma bulunur.

Adalet Bakanlığı duyurusunda, kasten yaralamanın canavarca hisle işlenmesi halinin de değiştirilen hükümler arasında anıldığı görülmektedir. Bu halin maddedeki yeri ve güncel sıralaması bu yazıda kesin biçimde ele alınmamıştır. Üçüncü fıkradaki bentlerin güncel ve tam listesini yazmadan önce, sizin de doğrudan kanun metninden kontrol etmeniz gerekir.

Yarı oranında artırım ne anlama gelir?

Üçüncü fıkradaki hallerde ceza, ilgili temel cezanın yarısı oranında artırılır. Örneğin yaralama bir aile bireyine karşı işlenmişse, mahkeme önce temel suça ilişkin cezayı belirler, sonra bu cezayı yarı oranında artırır. Artırımın tam olarak hangi aralık üzerinden ve hangi aşamada yapılacağı, ceza belirleme kurallarına göre mahkemece hesaplanır. Bu yazıda somut bir ceza hesabı yapılmamıştır. Çünkü hesaplama, olayın tüm özelliklerine, mahkemenin takdirine ve başka indirim ya da artırım nedenlerinin bulunup bulunmadığına bağlıdır.

Nitelikli hal bulunması, şikâyetin geri alınması konusunu da etkiler. Şikâyet aranmayan suçlarda mağdurun vazgeçmesi, yargılamanın kendiliğinden düşmesi sonucunu doğurmaz. Mağdurun bu konudaki haklarını ayrıntılı biçimde müşteki, mağdur ve katılanın hakları yazısında okuyabilirsiniz.

Kadına karşı işlenen kasten yaralama ve 7406 sayılı Kanun

12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanun, kadına karşı şiddet konusunda ceza hükümlerinde değişiklik yapmıştır. Adalet Bakanlığı Basın Müşavirliği duyurusuna göre değişikliğin amacı, kadına karşı şiddetle daha etkin mücadele etmek ve caydırıcılığı artırmaktır. Kasten yaralama bakımından yazıda kesin olarak aktarabileceğimiz değişiklik, 7406 sayılı Kanunun 3. maddesiyle 86/2’ye eklenen cümledir: kadına karşı hafif yaralamada ceza dokuz aydan az olamaz.

Kanunun yayım ve yürürlük tarihlerine ilişkin ayrıntıları bu yazıda vermiyoruz. Mevzuat metnindeki “12/5/2022-7406” ibaresi, bu tarihin kanunun tarihi olduğunu gösterir. Resmî Gazete’de yayımlanma ve yürürlüğe girme tarihleri ayrıca kontrol edilmelidir. Bu tarihler, fiilin işlendiği tarihe göre hangi cezanın uygulanacağı bakımından önem taşır.

Kadına karşı yaralamanın eş veya boşanılan eşe karşı işlenmesi halinde ise 86/3 (a) bendinin de gündeme gelebileceği unutulmamalıdır. Böyle bir olayda hem 86/3’teki nitelikli hal hem de kadına karşı işlenmeye ilişkin düzenlemeler birlikte değerlendirilir. Bunların birbiriyle nasıl uygulanacağı, somut olaya ve mahkemenin hukuki nitelendirmesine bağlıdır.

TCK 87: Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama

TCK 86 ile TCK 87 sık sık karıştırılır. Madde 87’nin başlığı “Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama” şeklindedir ve ayrı bir madde olarak düzenlenmiştir. Madde 86, yaralamanın temel ve nitelikli hallerini düzenlerken, madde 87 fiilin neticesinin ağırlaşmasını esas alır. Yani yaralama sonucunda ortaya çıkan ağır sonuçlar 87’nin konusudur.

Madde 87’de cezanın artırılmasına ilişkin hükümler bulunur. Bunlardan biri, kemik kırığı veya çıkık halinde cezanın yarısına kadar artırılmasına ilişkindir; bu hüküm 6/12/2006 tarihli 5560 sayılı Kanunla getirilmiştir. Ağırlaşmış sonuçların hangi fıkra ve bentte düzenlendiği, alt sınırların ne olduğu ve artırım oranlarının hangi hallerde uygulanacağı, kanun metninden doğrudan kontrol edilmelidir. Bu konuda tahmini bilgi vermek yanıltıcı olabilir.

Pratik sonuç şudur: Bir yaralama olayında dosyanın 86. maddeden mi yoksa 87. maddeden mi ilerleyeceği, mağdurun uğradığı sonuçlara ve adli raporlara bağlıdır. Dolayısıyla bir fiilin 86/1, 86/2 ya da 87 kapsamında olup olmadığını yalnızca ilk görünüşe göre değerlendirmek doğru olmaz.

Şikâyet, uzlaştırma ve süreç

Kasten yaralama suçlarında sürecin nasıl ilerleyeceği, fıkraya göre değişir. Hafif yaralamada (86/2) şikâyet aranır; üçüncü fıkradaki hallerde aranmaz. Uzlaştırma bakımından Adalet Bakanlığı’nın yayımladığı uzlaştırma kapsamına giren suçlar listesi, madde ve fıkra bazında şikâyete tabi olup olmadığını ve kanundaki ceza miktarını gösterir. Hangi fıkranın uzlaştırma kapsamında olduğunu bu listeden ve güncel mevzuattan teyit etmeden varsayımda bulunmamak gerekir.

Süreç genellikle şu aşamalardan geçer:

1. Olayın kolluğa ya da savcılığa bildirilmesi veya şikâyet edilmesi,
2. Mağdurun sağlık kuruluşuna başvurması ve rapor alınması,
3. Şüphelinin ifadesinin alınması,
4. Soruşturmanın sonunda savcılığın iddianame düzenlemesi ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi,
5. İddianame kabul edilirse yargılamanın mahkemede yapılması.

Şüpheli konumundaki kişi ifadeye çağrıldığında sahip olduğu haklar için ifadeye çağrılan kişinin hakları yazısına, iddianamenin ne anlama geldiği ve nasıl değerlendirildiği için iddianame nedir yazısına bakılabilir. Gözaltı söz konusu olduğunda ise gözaltı süresi ve gözaltındaki kişinin hakları başlıklı yazı yol gösterici olabilir.

Kasten yaralama ile tehdit birlikte görülebilir mi?

Yaralama olayları çoğu zaman tartışma ve gerginlik içinde gelişir. Bu sırada söylenen sözler ayrı bir suç oluşturabilir. Tehdit, kasten yaralamadan ayrı bir suçtur ve kendi unsurlarına göre değerlendirilir. Tehdit suçunun neleri kapsadığını tehdit suçu yazısında okuyabilirsiniz. Bir olayda hem yaralama hem tehdit iddiası varsa, dosyada her iki suç ayrı ayrı ele alınır; sonuç ise olayın somut yapısına göre değişir.

Mağdurun ve şüphelinin dikkat etmesi gerekenler

Kasten yaralama olaylarında hem mağdurun hem de hakkında soruşturma yürütülen kişinin birkaç ortak noktaya dikkat etmesi yararlıdır. Bunlar bir hukuki tavsiye değil, genel bir kontrol listesidir:

• Sağlık raporu: Raporun içeriği, fıkra ayrımını doğrudan etkileyebilir. Raporda yazan bulguların doğru ve eksiksiz kaydedildiğinden emin olunmalıdır.
• Fıkranın belirlenmesi: Olayın 86/1, 86/2, 86/3 ya da 87 kapsamında olduğu konusundaki değerlendirme, ceza aralığını ve şikâyet koşulunu değiştirir.
• Şikâyetin gerekli olup olmadığı: Hafif yaralamada şikâyet koşulu vardır. Nitelikli hallerde bu koşul aranmaz. Bu fark, mağdurun tutumunun sürece etkisini belirler.
• Olay tarihi: Cezalar zaman içinde değiştiği için olay tarihindeki hükümler incelenmelidir. Örneğin eski metinlerdeki ceza aralıkları bugünkü aralıklardan farklıdır.
• Belgelerin saklanması: Tutanaklar, raporlar, mesajlar ve görüntü kayıtları gibi belgeler dosyanın değerlendirilmesinde önemlidir.

Hukuki desteğe ne zaman ihtiyaç duyulur?

Ceza miktarının ne olacağı, uzlaştırma imkanının bulunup bulunmadığı, hapis cezasına ilişkin sonraki aşamalar ve benzeri sorular, dosyanın bütün özelliklerine bağlı olarak yanıtlanabilir. Aynı madde ve fıkra bile farklı olaylarda farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle bir soruşturma ya da yargılama sürecinde olan kişilerin, kendi dosyalarına özgü değerlendirmeyi bir hukukçudan almaları önerilir. Genel bilgi veren yazılar, kişiye özel hukuki görüşün yerine geçmez.

Özet

TCK 86, kasten yaralamanın çerçevesini çizer. Birinci fıkra, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngören temel hali kapsar. İkinci fıkra, basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralamayı, şikâyete bağlı olarak altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezasıyla düzenler; kadına karşı işlenmesi halinde alt sınır dokuz aydan az olamaz. Üçüncü fıkra ise üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı, savunmasız kişiye karşı, kamu görevi nedeniyle, nüfuzun kötüye kullanılmasıyla ve silahla işlenen yaralamalarda şikâyet aranmamasını ve cezanın yarı oranında artırılmasını düzenler. Ağırlaşmış sonuçlar ise madde 87’nin konusudur. Hükümlerin güncel halini mevzuat.gov.tr’deki kanun metninden mutlaka kontrol edin; çünkü bu hükümlerin ceza aralıkları zaman içinde değişmiştir.

Sık sorulan sorular

TCK 86/1'de kasten yaralamanın cezası nedir?

Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişiye bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Eski metinlerde alt sınır bir yıl olarak geçer; güncel metin esas alınmalıdır.

TCK 86/2 neyi düzenler ve şikâyet gerekir mi?

86/2, etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olan yaralamayı düzenler. Mağdurun şikâyeti halinde altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezası verilir. Fiil kadına karşı işlenmişse ceza dokuz aydan az olamaz.

TCK 86/3'teki nitelikli haller hangileridir?

Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı; kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı; kamu görevi nedeniyle; kamu görevlisinin nüfuzu kötüye kullanılarak; silahla işlenmesi. Bu hallerde şikâyet aranmaz ve ceza yarı oranında artırılır.

Silahla kasten yaralama hangi maddede düzenlenir?

Silahla kasten yaralama TCK 86 fıkra 3 bent (e) kapsamında anılır. Bu halde şikâyet aranmaz ve verilecek ceza yarı oranında artırılır.

TCK 86 ile TCK 87 arasındaki fark nedir?

Madde 86 kasten yaralamanın temel ve nitelikli hallerini düzenler. Madde 87 ise "Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama" başlığını taşır ve fiilin ağırlaşmış sonuçlarını ayrıca düzenler. İki madde ayrı hükümlerdir.