Ayıplı Mal Aldığınızda Hangi Haklarınız Var?

Satın aldığınız mal reklamda, ilanda ya da satıcının anlattığı gibi çıkmıyorsa, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun size dört seçimlik hak tanır. Malı geri vererek sözleşmeden dönebilir (ayıplı mal iadesi), malı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir, ücretsiz onarım talep edebilir ya da malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini (ayıplı ürün değişimi) isteyebilirsiniz. Hangisini seçeceğinize siz karar verirsiniz ve satıcı seçtiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Bu yazıda ayıplı malın ne anlama geldiğini, dört hakkın kapsamını, taleplerin kime yöneltileceğini, sürelerin nasıl işlediğini ve uyuşmazlık çıkarsa hangi yola başvurulabileceğini bulabilirsiniz. Ayrıca sıkça aranan "ayıplı mal ihbar süresi" sorusunu, eski ve güncel düzen arasındaki farkı belirterek ele alıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için kişiye özel hukuki görüş niteliği taşımaz.

Dayanak: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

Ayıplı mal hükümlerinin temeli, 7/11/2013 tarihinde kabul edilen ve 28 Kasım 2013 tarihli, 28835 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6502 sayılı Kanun içindedir. Güncel birleştirilmiş metne Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 6502 sayılı Kanun metninden ulaşabilirsiniz. Ayıplı mala ilişkin düzenlemeler esas olarak 8 ile 12. maddeler arasında yer alır.

Ayıplı mal nedir?

Kanun, ayıplı malı birkaç ayrı ölçütle tarif eder. Şu hâllerde mal ayıplı sayılır:

• Reklam, ilan veya teknik düzenlemede yer alan özellikleri taşımıyorsa,
• Satıcının bildirdiği niteliğe aykırıysa,
• Kullanım amacını karşılamıyorsa veya tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan eksiklikler içeriyorsa.

Yani ayıp yalnızca malın bozuk ya da çalışmaz olması demek değildir. Ürün sayfasında vaat edilen bir özelliğin bulunmaması, satıcının anlattığı niteliğin gerçekte farklı çıkması da ayıp kapsamındadır. Örneğin ilanda belirtilen bir teknik özelliği taşımayan bir cihaz, çalışıyor olsa bile ayıplı kabul edilebilir. Somut bir olayda ayıp bulunup bulunmadığı, mal ve satış koşulları birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Bilinen ayıp

Bir istisnayı baştan bilmeniz gerekir. Tüketici sözleşme tarihinde ayıbı biliyorsa veya bilmesi bekleniyorsa sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz (m. 10/2). Diğer ayıplarda ise seçimlik haklar saklıdır. Bu nedenle satın alma sırasında ürünün bilinen bir kusuru size gösterilmiş ve kabul etmişseniz, sonradan aynı kusur nedeniyle seçimlik hak ileri sürmeniz zor olur.

Ayıbın etiketle ya da belgeyle bildirilmesi

Ayıplı mal satılacaksa ürüne veya ambalajına ayıbı açıklayan bir etiket konur. Bu etiketin tüketiciye verilmesi ya da ayıp bilgisinin fatura, fiş veya satış belgesinde açıkça yazılması gerekir (m. 8/3 civarı). İndirimli satılan, teşhir ürünü ya da defolu olarak sunulan mallarda belgede ayıbın yazılı olup olmadığına dikkat etmeniz bu yüzden önemlidir. Madde numarasını ve ayrıntısını kanunun güncel metninden kontrol etmenizde yarar vardır.

Dört seçimlik hakkınız

Kanunun 11. maddesinin birinci fıkrası, mal ayıplıysa tüketicinin aşağıdaki haklardan birini seçebileceğini düzenler. Metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde ve Ticaret Bakanlığı’nın yayımladığı Resmî Gazete metninde okuyabilirsiniz.

1. Sözleşmeden dönme: ayıplı mal iadesi

Malı geri vermeye hazır olduğunuzu bildirerek sözleşmeden dönebilirsiniz. Günlük dilde "ayıplı mal iadesi" dediğimiz hak budur. Bu yolu seçerseniz ödediğiniz bedelin tamamının derhâl iade edilmesini istersiniz. İade, malı geri vermeye hazır olmanızı gerektirir; yani ürünü ve varsa aksesuarlarını teslime hazır tutmanız beklenir.

2. Bedelden indirim

Malı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilirsiniz. Ayıp küçükse ve ürünü kullanmaya devam etmek istiyorsanız bu seçenek mantıklı olabilir. Bu hâlde indirim tutarı derhâl iade edilir.

3. Ücretsiz onarım

Aşırı masraf gerektirmiyorsa, masrafları satıcıya ait olmak üzere malın ücretsiz onarılmasını isteyebilirsiniz. Onarım ücreti, işçilik, yedek parça gibi kalemler için sizden bedel talep edilmemesi gerekir.

4. Ayıpsız misli ile değişim: ayıplı ürün değişimi

İmkân varsa malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteyebilirsiniz. "Ayıplı ürün değişimi" bu hakkın karşılığıdır. Misli, aynı nitelikte ve ayıpsız bir ürün anlamına gelir. Üretimi durmuş veya stokta bulunmayan ürünlerde değişimin mümkün olup olmadığı somut olaya göre belirlenir; kanun burada "imkân varsa" ifadesini kullanır.

Seçim sizindir

Dört haktan hangisini isteyeceğiniz size aittir. Satıcı, "önce tamir edelim" ya da "yalnızca değişim yapıyoruz" gibi kendi tercihini dayatamaz. Ancak seçiminizin sınırı vardır: Onarım, aşırı masraf gerektiriyorsa istenemez; değişim ise ancak imkân varsa talep edilebilir. Ayrıca aşağıda anlatılan orantısızlık kuralı da seçiminizi etkileyebilir.

Talebi kime yöneltebilirsiniz?

Onarım ve değişim haklarını yalnızca satıcıya değil, üreticiye veya ithalatçıya karşı da kullanabilirsiniz (m. 11/2). Satıcı, üretici ve ithalatçı bu hakların yerine getirilmesinden müteselsilen sorumludur. Müteselsil sorumluluk, talebinizi bunlardan herhangi birine yöneltebileceğiniz anlamına gelir. Metni Ticaret Bakanlığı’nın 6502 sayılı Kanun ve ikincil mevzuat derlemesinde görebilirsiniz.

Bir ayrıntı vardır: Üretici veya ithalatçı, ayıbın malı piyasaya sürmesinden sonra doğduğunu ispatlarsa sorumlu tutulmaz. Bu ispat yükü üretici veya ithalatçıdadır.

Orantısızlık sınırı

Kanunun 11. maddesinin üçüncü fıkrası, onarım veya değişimin satıcı için orantısız güçlük doğurması hâlini düzenler. Böyle bir durumda tüketici yalnızca sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Orantısızlık değerlendirilirken şunlar dikkate alınır:

• Malın ayıpsız değeri,
• Ayıbın önemi,
• Diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği.

Örneğin düşük değerli bir ürünün çok küçük bir kusuru için çok yüksek maliyetli bir değişim istenirse, satıcı orantısızlık savunması ileri sürebilir. Bu değerlendirme olaya göre yapılır ve satıcının sadece "zor" demesi yeterli kabul edilmemelidir.

Onarım ve değişim talebi için süre

Onarım veya değişim talebini seçerseniz, bu talep satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildiği günden itibaren en çok 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre 60 iş günüdür (m. 11/4). Bilgi, Ticaret Bakanlığı Tüketici Bilgi Rehberi’ndeki ayıplı mal ve hizmetlere ilişkin bölümde da yer alır.

Bu sürenin başlangıcı talebin yöneltildiği gündür. Bu nedenle talebinizin tarihini ispatlayabilmeniz önemlidir; ileride yazılı bildirimin neden işe yarayacağını ihbar bölümünde anlatıyoruz.

Onarım sonrası tekrar sorun çıkarsa

Onarım hakkını kullandıysanız ve sorun çözülmediyse haklarınız sona ermez. Mal garanti süresi içinde tekrar arızalanırsa, azami tamir süresi aşılırsa veya tamirin mümkün olmadığı anlaşılırsa diğer seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz. Satıcı bu talebi reddedemez. Bu hükümler Ocak 2021 tarihli kanun ve ikincil mevzuat derlemesinde yer almaktadır. Yani aynı ürünle birkaç kez servise gittiyseniz, sözleşmeden dönme, indirim veya değişim gibi diğer haklara geçmeniz mümkündür.

Garanti süresi

Garanti süresi, malın tesliminden başlayarak en az iki yıldır. Bazı mallar için Bakanlık başka bir ölçü birimi belirleyebilir. Garanti belgenizde yazan süre ile mevzuattaki alt sınırı karşılaştırmanız yararlıdır.

Bedelin iadesi

Sözleşmeden dönme veya indirim hakkını seçtiyseniz, ödediğiniz bedelin tamamı ya da indirim tutarı derhâl iade edilmelidir (m. 11/5). Kanun bu noktada "derhâl" ifadesini kullanır. İade sırasında masrafların kime ait olacağına ilişkin ayrıntılar için kanun metninin ilgili fıkrasını doğrudan okumanızı öneririz.

İspat yükü: ilk 6 ay

Tesliminden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını satıcı ispatlar (m. 10/1). Bu kural tüketici açısından önemlidir, çünkü ayıbın teslim anında mevcut olduğunu kanıtlama yükünü ilk altı ayda satıcıya geçirir. Karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Örneğin kullanıma bağlı olarak doğal biçimde ortaya çıkan bir aşınma ya da kısa sürede bozulması beklenen bir ürün, bu karinenin dışında kalabilir. Hükmü Resmî Gazete’de yayımlanan kanun metninde görebilirsiniz.

Altı ayı geçtikten sonra ortaya çıkan bir ayıpta haklarınız ortadan kalkmaz; ancak bu kez ayıbın teslim anında var olduğunu daha güçlü delillerle göstermeniz gerekebilir. Bilirkişi incelemesi ya da servis raporu gibi belgeler bu noktada işe yarar.

Ayıplı mal ihbar süresi var mı?

Bu soru sık sorulur ve cevabı, eski ile güncel düzeni ayırmayı gerektirir. Eski 4077 sayılı Kanun, tüketiciye ayıbı teslimden itibaren 30 gün içinde satıcıya bildirme yükümlülüğü getiriyordu. Bu hüküm Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 4077 sayılı Kanun sayfasında görünür; aynı sayfada 6502 sayılı Kanun’un 86. maddesine atıf bulunur.

Güncel 6502 sayılı Kanun’un 10 ile 12. maddelerinde ise bu 30 günlük ihbar şartı yer almaz. Güncel düzende ayıba bağlı haklar 2 yıllık zamanaşımı süresi içinde kullanılabilir. Ticaret Bakanlığı da sıkça sorulan sorulara ilişkin belgesinde iki yıl içinde bedel iadesi, değişim, indirim veya onarım hakkının bulunduğunu belirtir.

Başka bir deyişle, tüketici açısından "ayıbı 30 gün içinde bildirmezseniz hakkınızı kaybedersiniz" şeklindeki eski anlayış güncel mevzuatta bir hukuki zorunluluk olarak karşımıza çıkmaz. Bu yazı yalnızca tüketici bakışını ele alır; tüketici sayılmayan alıcılar için ayrı hükümler söz konusu olabilir ve bu konu kapsam dışındadır.

Yine de neden hızlı ve yazılı bildirmelisiniz?

Hukuki bir zorunluluk olmasa da, ayıbı fark eder etmez yazılı olarak bildirmek delil açısından önerilebilir. Noter ihtarnamesi veya e-posta, talebinizin hangi tarihte yapıldığını gösterir. Bu tarih önemlidir, çünkü onarım veya değişim talebinde 30 iş günlük süre talebin yöneltildiği günden başlar. Ayrıca ayıbı hemen bildirmeniz, ayıbın sonradan kullanım hatasından kaynaklandığı yönündeki itirazları da zayıflatır. Bildirimde ürünü, satın alma tarihini, ayıbın ne olduğunu ve seçtiğiniz hakkı açıkça yazmak faydalıdır. Fatura, fiş, sipariş onayı, ürün fotoğrafları ve servis kayıtlarını saklamanızı öneririz.

Zamanaşımı süresi

Kanunda veya sözleşmede daha uzun bir süre yoksa ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre 5 yıldır (m. 12/1).

İkinci el satışlarda ise satıcının sorumluluğu 1 yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda 3 yıldan az olamaz (m. 12/2). Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (m. 12/3). Bu hükümler kanunun 12. maddesinde yer alır ve Ticaret Bakanlığı’nın Tüketici Bilgi Rehberi’nde da özetlenmiştir.

Burada iki kavramı karıştırmamak gerekir. Altı aylık süre, ayıbın teslimde var olduğu karinesiyle ilgilidir; iki yıllık süre ise haklarınızı ileri sürebileceğiniz zamanaşımı süresidir. İkisi birbirinden farklıdır.

Ayıp yoksa iade hakkı var mı?

Sık görülen bir yanılgıya da değinmek gerekir. Ticaret Bakanlığı, mağaza veya işyeri gibi satış mekânlarında yapılan peşin satımlarda malda ayıp yoksa tüketicinin kanuni bir değişim veya iade hakkı bulunmadığını belirtir. Beğenmediğiniz, rengi ya da bedeni uymayan bir ürünü, ayıp olmadıkça kanuna dayanarak geri veremezsiniz. Firma kendi isteğiyle iade veya değişim imkânı tanıyabilir. Bu durumda uygulama, firmanın kendi belirlediği koşullara göre işler. Konuya ilişkin açıklamayı Ticaret Bakanlığı belgesinde bulabilirsiniz.

Bu yazı mağazadan peşin alınan mallara ilişkin ayıp haklarına odaklanır. Mesafeli satışlardaki cayma hakkı ile ayıp haklarının ilişkisi ve ikinci el araçlara özel yönetmelik hükümleri bu yazının kapsamı dışındadır.

Uyuşmazlık çıkarsa nereye başvurulur?

Satıcı talebinizi karşılamazsa ya da süresi içinde yerine getirmezse, uyuşmazlığın değerine göre Tüketici Hakem Heyeti veya tüketici mahkemesi gündeme gelir.

Tüketici Hakem Heyeti

2026 yılı için değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurulur. Bu sınır 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerlidir. Sınır, 2025 yeniden değerleme oranı olan yüzde 25,49 oranında artırılmıştır; önceki sınır 149.000 TL idi. Bilgi, Ticaret Bakanlığı Tüketici Genel Müdürlüğü’nün duyurusunda yer alır; Afyon İl Müdürlüğü’nün duyurusu da aynı bilgiyi teyit eder.

7392 sayılı Kanun’la değişen 68. madde uyarınca 1/10/2022 tarihinden itibaren il ve ilçe hakem heyetleri arasındaki parasal görev ayrımı kaldırılmıştır. Tüm il ve ilçe heyetleri sınırın altındaki uyuşmazlıklara bakar. Bu bilgiye Kars Ticaret İl Müdürlüğü’nün duyurusundan ulaşabilirsiniz. Parasal sınırlar her yıl yeniden belirlendiği için başvuru yapmadan önce güncel tutarı resmî duyurudan kontrol etmeniz gerekir.

Tüketici mahkemesi

Heyet sınırının üzerindeki uyuşmazlıklar için tüketici mahkemesi yolu vardır. Mahkeme usulüne ilişkin ayrıntılar bu yazının kapsamı dışındadır ve somut durumda süreyi, görevli yeri ve gerekli belgeleri ayrıca değerlendirmek gerekir.

Zarar doğarsa tazminat istenebilir mi?

Ayıplı mal bazen yalnızca kendisi değil, başka bir zarara da yol açar. Örneğin arızalı bir cihaz başka bir eşyanıza zarar verebilir. Ticaret Bakanlığı’nın sıkça sorulan sorulara ilişkin belgesinde, ayıplı malın verdiği zarar için Türk Borçlar Kanunu’na gidilebileceği belirtilir. Bu konuda şartların ve sürelerin somut olaya göre ayrıca incelenmesi gerekir; yazı bu başlıkta ayrıntıya girmemektedir.

Ayıplı mal ile karşılaştığınızda pratik adımlar

1. Ürünü ve belgeleri koruyun. Fatura, fiş, sipariş onayı, ambalaj, garanti belgesi ve ürün fotoğraflarını saklayın.
2. Ayıbı belgeleyin. Arızayı gösteren fotoğraf veya video çekin; servis kaydı varsa alın.
3. Satıcının belgede ayıbı belirtip belirtmediğine bakın. Ayıp fatura, fiş veya etiketle size bildirilmişse durum farklı olabilir.
4. Hangi hakkı seçeceğinize karar verin. İade, indirim, onarım veya değişim talebinden birini net biçimde belirtin.
5. Talebi yazılı yapın. E-posta veya noter ihtarnamesiyle bildirim, talep tarihini ispatlamanızı kolaylaştırır. Hukuki bir zorunluluk olmasa da pratik açıdan faydalıdır.
6. Süreleri takip edin. Onarım veya değişim talebinde 30 iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü süre vardır.
7. Gerekirse resmî yola başvurun. Uyuşmazlığın değerine göre Tüketici Hakem Heyeti veya tüketici mahkemesi seçeneği değerlendirilir.

Sık yapılan hatalar

• Ayıp yokken kanuni iade hakkı olduğunu düşünmek.
• Servise bırakılan ürünün tarihini ve teslim belgesini almamak.
• Bedelin iadesini isterken malı geri vermeye hazır olduğunu açıkça bildirmemek.
• Sürelerin bitmesini beklemek; iki yıllık zamanaşımı süresi haklarınızı ileri sürebileceğiniz azami sınırdır, geciken talepte delil kaybı yaşanabilir.
• Altı aylık karineyi zamanaşımı süresiyle karıştırmak.

Sonuç

Ayıplı mal aldığınızda sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim haklarından birini seçme yetkiniz vardır. Onarım ve değişim taleplerini satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltebilirsiniz. İlk altı ayda ayıbın teslimde var olduğu kabul edilir; haklarınız ise kural olarak teslimden itibaren iki yıl içinde kullanılabilir. Güncel 6502 sayılı Kanun metinlerinde, eski düzendeki 30 günlük ihbar şartı yer almaz; yine de ayıbı fark ettiğinizde yazılı bildirimde bulunmak ispat açısından yararlıdır. Uyuşmazlık çıkarsa değerine göre Tüketici Hakem Heyeti veya tüketici mahkemesi yolu açıktır. Kendi olayınızdaki ayıbın niteliği, süreler ve deliller için belgelerinizin bir hukukçu tarafından incelenmesi isabetli olur.

Sık sorulan sorular

Ayıplı mal aldığımda hangi haklara sahibim?

6502 sayılı Kanun'un 11. maddesine göre dört haktan birini seçebilirsiniz: malı geri vermeye hazır olduğunuzu bildirerek sözleşmeden dönme, malı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme. Satıcı, seçtiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Ayıplı mal ihbar süresi var mı, ayıbı kaç gün içinde bildirmeliyim?

Eski 4077 sayılı Kanun ayıbın teslimden itibaren 30 gün içinde bildirilmesini öngörüyordu. Güncel 6502 sayılı Kanun'un 10 ile 12. maddelerinde bu 30 günlük ihbar şartı yer almaz; haklar iki yıllık zamanaşımı süresi içinde kullanılabilir. Yine de ayıbı fark eder etmez yazılı bildirmek, delil açısından önerilebilir; bu bir hukuki zorunluluk değildir.

Ayıplı ürün değişimi ve onarım için satıcının süresi ne kadardır?

Onarım veya değişim talebi, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildiği günden itibaren en çok 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre 60 iş günüdür. Onarımdan sonra mal garanti süresi içinde tekrar arızalanırsa, azami tamir süresi aşılırsa veya tamir mümkün olmazsa diğer seçimlik haklar kullanılabilir.

Üründe ayıp yoksa beğenmediğim için iade edebilir miyim?

Ticaret Bakanlığı'na göre mağaza veya işyeri gibi satış mekânlarında yapılan peşin satımlarda malda ayıp yoksa tüketicinin kanuni bir değişim veya iade hakkı bulunmaz. Firma kendi isteğiyle iade veya değişim imkânı tanıyabilir; bu durumda firmanın kendi koşulları geçerlidir.

Satıcı talebimi karşılamazsa nereye başvurabilirim?

2026 yılı için değeri 186.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurulur. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için tüketici mahkemesi yolu vardır. Parasal sınır her yıl yeniden belirlendiği için başvurudan önce güncel tutarı Ticaret Bakanlığı duyurularından kontrol etmelisiniz.