Özgür Önder

İlamsız Takip Ne Demek? Ödeme Emri ve İtiraz

İlamsız Takip Ne Demek? Ödeme Emri ve İtiraz

İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı (ilam) bulunmadan, doğrudan icra dairesine takip talebi vererek başlattığı icra takibidir. Süreç şöyle işler: alacaklı takip talebini verir, icra müdürü borçluya bir ödeme emri gönderir, borçlu yedi gün içinde ödemez ve itiraz etmezse takip kesinleşir. Borçlu süresi içinde itiraz ederse takip durur ve alacaklının yeni bir yol izlemesi gerekir. Bu yazıda ilamsız icra takibi nasıl başlatılır, ödeme emrinde neler yazar, itiraz nasıl yapılır ve itirazdan sonra ne olur sorularını İcra ve İflas Kanunu (İİK) çerçevesinde sırayla ele alıyoruz.

Yazıdaki tanım, Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi’nin İİK ders notunda anlatılan akışa ve kanunun işleyişine dayanan bir çıkarımdır. Ders notu bir kanun metni değildir; kanun maddeleri ayrıca belirtilen bağlantılardan okunabilir. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir dosyaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz.

İlamsız takip ne demek?

İcra hukukunda takip yolları, alacaklının dayandığı belgeye göre ikiye ayrılır. Mahkeme kararına (ilama) dayanan takipler ilamlı takip olarak anılır. Böyle bir karar olmadan, yani alacağın önce dava yoluyla tespit edilmesi beklenmeden başlatılan takip ise ilamsız takiptir. Alacaklının elinde bir senet, fatura, sözleşme ya da başka bir belge bulunabilir; ancak bu belgenin mahkeme kararı niteliği taşımaması takibi ilamsız hâle getirir.

Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi’nin İİK ders notuna göre ilamsız icra, takip talebiyle başlar. İcra müdürü borçluya bir ödeme emri düzenleyip gönderir. Borçlu itiraz etmezse takip kesinleşir. İtiraz ederse alacaklı itirazı kaldırtırsa ya da iptal ettirirse takip yine kesinleşir. Kesinleşen takipte, alacaklının talebi üzerine alacağa yetecek miktarda mal üzerinde haciz yapılır. Aynı ders notunda belirli şartlarda kiracının tahliyesinin de ilamsız icra yoluyla sağlanabileceği belirtilmektedir.

Burada önemli bir nokta var: İlamsız takip, alacağın doğru ve ödenmesi gerekli olduğu anlamına gelmez. Alacaklı mahkeme kararı almadan takip başlatabildiği için sistem, borçluya kısa bir süre içinde itiraz hakkı tanır. İtiraz edildiğinde alacaklı, alacağını ya belge gücüne dayanan yollarla ya da mahkemede ispat etmek zorunda kalır. Bu denge, ilamsız takibin hem hızlı başlamasını hem de borçlunun savunma hakkını korumasını sağlar.

İcra takibi nasıl başlatılır?

İcra takibi, takip talebiyle başlar. İİK m. 58’e göre takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılır. Birinci fıkradaki bu ifade 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle değiştirilmiştir. Güncel kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki İİK metninden ulaşılabilir.

Takip talebinde bulunması gereken kayıtların ayrıntılı listesi 58. maddede düzenlenmiştir. Bu yazı o listeyi tek tek saymamaktadır; talep hazırlanırken maddenin güncel metni esas alınmalıdır. Genel olarak talebin, tarafların ve alacağın belirlenebilmesini sağlayacak şekilde hazırlanması gerekir. Eksik veya hatalı bir talep, sürecin başında gereksiz sorunlara yol açabilir.

Hangi icra dairesine başvurulur?

Para veya teminat borcu için yetki, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetki hükümlerinin kıyasen uygulanmasıyla belirlenir. Ayrıca takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir. Yetkili icra dairesinin tespiti borçlunun yerleşim yeri, sözleşmenin yapıldığı yer gibi unsurlara bağlı olduğundan, her somut olayda ilgili hükümlerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Yetkiye itiraz edecek borçlunun bunu ayrı bir yolla değil, esas hakkındaki itirazla birlikte yapması gerekir. Yani yetki itirazı, ödeme emrine karşı süresi içinde yapılan itirazın içinde ileri sürülür.

Takip talebi elektronik ortamda verilebilir mi?

Evet. Madde 58’deki ifade, takip talebinin elektronik ortamda da yapılabileceğini açıkça belirtir. Ancak belirli takip türleri için ayrı elektronik süreçler öngören yönetmelikler bulunabilir. Bu yazı genel ilamsız takip akışını anlattığı için o özel süreçlere genelleme yapmamaktadır.

İlamsız takiplerde ödeme emri

Takip talebi üzerine icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emri, borçluya takibin başladığını bildiren ve ona belirli ihtarlarda bulunan belgedir. İİK m. 60’a göre ödeme emri şunları içerir:

  • Takip talebinde yazılması gereken kayıtlar. Alacaklının veya vekilinin banka hesap numarası bu kapsamın dışındadır.
  • Borç ve masrafların yedi gün içinde, icra dairesine ait ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi ihtarı. Borç, teminat verilmesi yükümlülüğüyse teminatın bu süre içinde gösterilmesi ihtarı.
  • Takibin dayandığı senet altındaki imza borçluya ait değilse bunun aynı yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirilmesi gerektiği. Bildirilmezse senedin borçludan sadır sayılacağı ihtarı.
  • İmzayı reddetmesi hâlinde icra mahkemesindeki duruşmada hazır bulunması gerektiği. Gelmezse itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verileceği.

Banka hesabına ödeme ve yedi günlük süreye ilişkin ifadeler, 6352 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle getirilmiştir. Bu değişikliği 6352 sayılı Kanun’la değişik 2/7/2012 tarihli İİK metninde görebilirsiniz. Eski metinlerde ödeme süresi on gün olarak yer alıyordu; güncel süre yedi gündür ve uygulamada esas alınması gereken de güncel metindir.

Ödeme emrini alan borçlu ne yapabilir?

Ödeme emrini alan borçlunun önünde temel olarak üç yol vardır. Borcu kabul ediyorsa yedi gün içinde ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödeme yapabilir. Borca ya da bir kısmına itiraz edecekse bunu yedi gün içinde icra dairesine bildirir. Hiçbir şey yapmazsa takip kesinleşir ve alacaklı haciz talep edebilir. Süre tebliğ tarihinden başladığı için tebliğ tarihinin ve tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığının dikkatle kontrol edilmesi önemlidir.

Senet altındaki imza borçluya ait değilse

Takip, adi bir senede dayanıyorsa ve imza borçluya ait değilse, borçlu bunu yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirmek zorundadır. Bildirmezse senet borçludan sadır sayılır. Yani imzaya itiraz, borca itirazdan ayrı bir bildirimdir. Borçlu imzayı reddettiğinde, ilerleyen aşamada icra mahkemesindeki duruşmaya katılması gerekir. Katılmazsa itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verilebilir.

Ödeme emrine itiraz nasıl yapılır?

İİK m. 62’ye göre itiraz etmek isteyen borçlu, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Ders notunda da itiraz süresi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün olarak geçmektedir. Dilekçe vermek zorunlu değildir; sözlü bildirim de kabul edilir. Sözlü itirazlar icra dairesi tarafından tutanağa bağlanır.

Bu yazıda itirazın gerekçeli olması gerekip gerekmediği konusunda kesin bir ifade kurulmamıştır. Bu nokta güncel kanun metni ve uygulama açısından ayrıca kontrol edilmelidir. Itiraz hazırlayan borçlunun, hangi borca ve hangi unsura itiraz ettiğini açıkça belirtmesi her hâlde sağlıklı bir yaklaşımdır.

İtiraz başka bir icra dairesine yapılırsa

İtiraz, takibi yapan icra dairesinden başka bir icra dairesine yapılırsa, bu daire gerekli masrafı itirazla birlikte alır ve itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir. Bu ikinci cümle 4949 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değiştirilmiştir. Böylece borçlu, kendi yerleşim yerinden uzaktaki bir icra dairesine gitmek zorunda kalmadan süresi içinde itiraz edebilir. Yine de itirazın ulaşması için sürenin son gününü beklemek yerine işlemi erken yapmak riski azaltır.

İtirazın sonucu: takip durur

İİK m. 66’ya göre süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur. Bu, itirazın doğru olup olmadığına bakılmaksızın geçerli bir sonuçtur. Takip, alacaklı itirazı kaldırtana ya da iptal ettirene kadar ilerlemez.

  • İtiraz süresinde yapılmamışsa alacaklının talebi üzerine takibe, alacağın tamamı için devam edilir.
  • Borçlu yalnızca borcun bir kısmına itiraz etmişse takibe, kabul ettiği miktar için devam edilir.

Kısmi itirazda, itiraz edilmeyen bölüm kesinleşmiş sayıldığı için o kısım üzerinden işlem yapılabilir. İtiraz edilen kısım için alacaklının ayrıca yol izlemesi gerekir. Bu nedenle borçlunun itirazında hangi tutara itiraz ettiğini açık yazması önem taşır. Ayrıntılar için İİK’nin güncel metnindeki ilgili hükümlere bakılabilir.

Borçlu itiraz ederse alacaklının yolları

Borçlu itiraz ederse alacaklının yolları

İtiraz takibi durdurduğunda alacaklı üç ana yola başvurabilir. Hangisinin mümkün olduğu, takibin dayandığı belgenin niteliğine bağlıdır. Belge gücü yüksek ise itirazın kaldırılması, değilse mahkemede itirazın iptali yolu gündeme gelir.

İtirazın kesin kaldırılması (m. 68)

Takip, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylı borç ikrarı içeren bir senede ya da resmî dairelerin yetkileri dahilinde verdiği makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içinde istemezse aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz. Hükümdeki bu düzenleme 4949 sayılı Kanun’la yapılmıştır; kanun metni 30/7/2003 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Altı aylık sürenin sonuçları ağırdır. Süre kaçırılırsa alacaklı aynı alacak için yeniden ilamsız takip yoluna gidemez ve ancak genel mahkemelerde dava açmak gibi diğer yollara yönelebilir. Bu yüzden itirazın tebliğ tarihinin doğru tespit edilmesi gerekir.

İtirazın geçici kaldırılması (m. 68/a)

Takibin dayandığı senet adi senetse ve borçlu itiraz sırasında imzayı reddetmişse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir. İcra hâkimi iki taraftan izahat alır. Ders notuna göre imza borçluya ait değilse talep reddedilir; imza borçluya aitse veya borçlu duruşmaya gelmezse itiraz geçici olarak kaldırılır.

Geçici kaldırma, itirazın kesin olarak sonuçlandığı anlamına gelmez. Bu aşamadan sonra tarafların hakları, ilgili kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Kaldırma kararının sonuçları ve sonraki yolları, mevzuatın güncel metninden ve somut dosya üzerinden ayrıca incelenmelidir.

İtirazın iptali davası (m. 67)

Elinde m. 68 veya 68/a kapsamında değerlendirilebilecek bir belge bulunmayan alacaklı için yol, mahkemede açılan itirazın iptali davasıdır. İİK m. 67’ye göre alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurup genel hükümlere göre alacağın varlığını ispat ederek itirazın iptalini dava edebilir. Bu hüküm 17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle getirilmiştir. Ders notu, bu yolu kaldırma yoluna alternatif olarak anlatmakta ve m. 68 veya m. 68/a türünden belgesi olmayan alacaklı için tek yolun bu dava olduğunu belirtmektedir.

Burada üç noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, dava açma süresi itirazın tebliğinden itibaren bir yıldır. İkincisi, alacaklı alacağın varlığını genel hükümlere göre ispat etmek zorundadır. Üçüncüsü, ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurma şartı gündeme gelebilir (aşağıda ayrıca ele alınmıştır).

Haksız takip ve haksız itiraz: tazminat

İlamsız takipte hem alacaklının hem borçlunun kötüye kullanma riskine karşı tazminat düzenlemeleri vardır. İİK m. 67’ye göre itirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu tazminata mahkûm edilir. Takibinde haksız ve kötü niyetli görülen alacaklı da tazminata mahkûm edilebilir. Tazminat, diğer tarafın talebi üzerine, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tutardır.

Bu oranda 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle değişiklik yapılmış, “yüzde kırk” ifadesi “yüzde yirmi” olarak düzenlenmiştir. Değişikliği 6352 sayılı Kanun’la değişik İİK metninde inceleyebilirsiniz. İtiraz eden kişi veli, vasi veya mirasçıysa borçlu hakkında tazminata hükmedilmesi kötü niyetin ispatına bağlıdır.

İtirazın geçici kaldırılması talebinde de benzer bir düzenleme vardır. Talebin kabulünde borçlu, reddinde alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu hüküm 9/11/1988 tarihli ve 3494 sayılı Kanun’la düzenlenmiştir. Kötü niyet şartının hangi tazminat türleri için ve özellikle borçlu yönünden aranıp aranmadığı konusu kanun metninden ayrıca doğrulanmalıdır; bu yazıda bu konuda kesin bir değerlendirme yapılmamıştır.

İtirazın iptali davası ve arabuluculuk

Ticari uyuşmazlıklarda itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu söz konusu olabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A’ya göre, Kanun’un 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Dava şartı eksikse mahkeme davayı usulden reddedebileceği için bu kontrol önemlidir.

TBMM’nin duyurusuna göre itirazın iptali ve menfi tespit ile istirdat davalarının dava şartı kapsamına alınmasına ilişkin düzenleme 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girecek şekilde açıklanmıştır. Ancak bu bilgi yalnızca haber metnine dayanmaktadır; yürürlük tarihi ve kapsam ilgili kanun maddesinden ayrıca kontrol edilmelidir.

Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin uyuşmazlıklar da 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuğa dahildir. Bu sonuç, aynı maddenin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinden anlaşılmaktadır. Kapsamın ayrıntıları için bendin tam metni yayımdan önce ayrıca doğrulanmalıdır. Her uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı da somut olayın niteliğine göre belirlenir.

Takip kesinleştikten sonra ne olur?

Borçlu yedi gün içinde itiraz etmezse ya da itiraz ortadan kaldırılır veya iptal edilirse takip kesinleşir. Kesinleşen takipte alacaklının talebi üzerine, alacağa yetecek miktarda mal üzerinde haciz yapılır. Hangi mal ve hakların haczedilebileceği ayrı bir konudur; bu konuda haczedilemeyen mallar ve haklar yazısına, maaş alacakları için ise maaş haczi yazısına göz atabilirsiniz. Haczedilen malların nasıl paraya çevrildiğini anlatan icra satış süreci yazısı da takibin sonraki aşamasını açıklar.

Adalet Bakanlığı ders notuna göre, takibin kesinleşmesinden sonra alacaklı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde masrafları yatırarak haciz istemelidir. İtirazın kaldırılması ve iptali usullerinde geçen süreler bu sürenin hesabına katılmaz. Süre içinde haciz istenmezse dosya işlemden kaldırılır. Bu hususlar ders notundaki anlatıma dayanmaktadır; kanun metninden ayrıca teyit edilmelidir. Aynı şekilde ders notunda, itirazın kaldırılması talebinin tebliğden itibaren altı ay içinde istenmesi gerektiği, aksi hâlde bir daha ilamsız takip yapılamayacağı da yer almaktadır.

İlamsız takip sürecinin özeti

  1. Alacaklı, icra dairesine yazılı, sözlü veya elektronik ortamda takip talebi verir (m. 58).
  2. İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borcun yedi gün içinde ödenmesi ihtarı ve imzaya ilişkin uyarılar yer alır (m. 60).
  3. Borçlu tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (m. 62).
  4. Süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur. İtiraz yapılmazsa alacağın tamamı, kısmi itirazda kabul edilen miktar için takibe devam edilir (m. 66).
  5. İtiraz hâlinde alacaklı, dayandığı belgeye göre itirazın kaldırılmasını (m. 68, 68/a) ya da mahkemede itirazın iptalini (m. 67) isteyebilir.
  6. Takip kesinleşirse haciz aşamasına geçilir.

Süreleri kontrol etmek neden önemlidir?

İlamsız takipte süreler belirleyici rol oynar. Borçlu için yedi günlük itiraz süresi, alacaklı için altı aylık kaldırma süresi ve bir yıllık itirazın iptali süresi hak kaybına yol açabilecek sürelerdir. Her sürenin başlangıcı, tebliğ tarihine bağlıdır. Bu nedenle tebligatın ne zaman ve hangi usulle yapıldığı, sürecin her adımında belirleyicidir.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Güncel madde metinleri için İİK’nin mevzuat.gov.tr üzerindeki metni esas alınmalı, somut bir takip dosyasında süreler ve belgeler bir hukukçu tarafından incelenmelidir.

Sık sorulan sorular

İlamsız takip ne demek?

İlamsız takip, alacaklının mahkeme kararı (ilam) olmadan icra dairesine takip talebi vererek başlattığı icra takibidir. Talep üzerine icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu itiraz etmezse takip kesinleşir; itiraz ederse takip durur. Bu tanım, Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi ders notundaki akışa dayanan bir çıkarımdır.

İlamsız takiplerde ödeme emrine kaç gün içinde itiraz edilir?

İİK m. 62'ye göre itiraz etmek isteyen borçlu, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur (m. 66).

İcra takibi nasıl başlatılır?

İİK m. 58'e göre takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılır. Talebin içeriği ve yetkili icra dairesi madde metnine ve ilgili yetki hükümlerine göre belirlenir. Güncel metin mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.

Borçlu itiraz ederse alacaklı ne yapabilir?

Takibin dayandığı belgeye göre alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını (m. 68 veya geçici kaldırma için m. 68/a) isteyebilir ya da itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemede itirazın iptali davası açabilir (m. 67).

Haksız itiraz veya haksız takip hâlinde tazminat söz konusu mudur?

İİK m. 67'ye göre itirazın iptali davasında itirazın haksızlığına karar verilirse borçlu tazminata mahkûm edilir; takibinde haksız ve kötü niyetli görülen alacaklı da tazminata mahkûm edilebilir. Tazminat, diğer tarafın talebi üzerine, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tutardır.

İlgili yazılar