Arabuluculuk Anlaşma Tutanağı Nedir?

Arabuluculuk sürecinin sonunda düzenlenen belgeleri çoğu kişi tek bir isimle anar; oysa uygulamada son tutanak ile anlaşma belgesi birbirinden farklıdır. Kısaca yanıtlamak gerekirse: son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin nasıl sonuçlandığını (anlaşma, anlaşmama veya başka bir sebeple sona erme) belgeleyen tutanaktır. Anlaşma belgesi ise tarafların uzlaştığı konuların içeriğini gösteren, ayrıca düzenlenebilen metindir. Bu yazıda her iki belgenin ne olduğunu, kimlerin imzaladığını, hangi hallerde doğrudan icra edilebildiğini ve ne zaman mahkemeden şerh alınması gerektiğini açıklıyoruz.

Konunun temel düzenlemesi 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu‘dur. Kanun 7/6/2012 tarihinde kabul edilmiş ve 22/6/2012 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Uygulama ayrıntıları ise Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği‘nde yer alır.

Son tutanak ile anlaşma belgesi arasındaki fark

Arabuluculuk faaliyeti sona erdiğinde tarafların anlaşıp anlaşmadığı ve faaliyetin nasıl sonuçlandığı bir belgeyle tespit edilir. Bu belge son tutanaktır. Yönetmelik hükmüne göre son tutanak; arabulucu, taraflar, kanuni temsilcileri veya avukatlarınca imzalanır. Arabulucu taraflara ulaşamazsa, hangi yolları denediğini ve hangi sebeplerle ulaşamadığını da bu tutanakta belirtir.

Anlaşma belgesi ise farklı bir belgedir. Kanun’un 18. maddesi uyarınca arabuluculuk sonunda varılan anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir ve ayrıca bir anlaşma belgesi düzenlenmesi halinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Yani son tutanak sürecin “nasıl bittiğini”, anlaşma belgesi ise tarafların “neyde anlaştığını” gösterir. Taraflar isterse anlaşmanın içeriğini doğrudan son tutanağa da yazdırabilir.

Anlaşma belgesinde neler yer alır?

Anlaşma belgesinin içeriği tarafların iradesine bırakılmıştır. Belgede uyuşmazlığın konusu, tarafların üzerinde uzlaştığı yükümlülükler, ödeme veya ifa koşulları gibi somut maddeler bulunabilir. İçeriğin açık, uygulanabilir ve tarafların gerçek iradesini yansıtacak biçimde kaleme alınması, belgenin ileride tereddütsüz uygulanabilmesi bakımından önem taşır.

Anlaşma belgesi ilam niteliğinde midir?

Burada en çok merak edilen konu, anlaşma belgesinin doğrudan icraya konulup konulamayacağıdır. Kanun’un 18. maddesine eklenen hükme göre, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Yani her iki tarafın avukatı ve arabulucu belgeyi birlikte imzalamışsa, ayrıca mahkemeden şerh almaya gerek kalmadan belge bir mahkeme ilamı gibi işlem görebilir.

Aynı kural ticari uyuşmazlıklar bakımından da geçerlidir. Kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller dışında, ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi de şerh aranmaksızın ilam niteliğinde sayılır. Bu düzenleme, arabuluculukla çözülen uyuşmazlıklarda tarafların hızlıca sonuca ulaşmasını amaçlar.

İcra edilebilirlik şerhi ne zaman gerekir?

Her anlaşma belgesi kendiliğinden ilam niteliğinde olmaz. Taraflar belgeyi avukat olmaksızın yalnızca kendileri imzalamışsa, belgenin icra edilebilirliği için mahkemeden şerh talep etmeleri gerekir. Bu şerhin nereden isteneceği, arabuluculuğa ne zaman başvurulduğuna göre değişir:

• Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa şerh talebi, asıl uyuşmazlık hakkındaki görev ve yetki kurallarına göre belirlenecek mahkemeden istenir.
• Dava sırasında arabuluculuğa başvurulmuşsa şerh, davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir.

İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi kural olarak çekişmesiz yargı işidir ve inceleme dosya üzerinden yapılır. Ancak arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında inceleme duruşmalı olarak yürütülür.

Taşınmaz ve ayni haklarla ilgili özel durum

Bazı hallerde şerh alınması zorunludur. Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasıyla ilgili anlaşma belgelerinde icra edilebilirliğe ilişkin şerhin alınması zorunlu tutulmuştur. Bu şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Dolayısıyla taraflar ve avukatlar belgeyi birlikte imzalamış olsa bile, taşınmaz devrine ilişkin anlaşmalarda şerh adımı atlanamaz.

Milletlerarası sulh anlaşmaları

Sınır ötesi nitelikteki uyuşmazlıklar için de özel bir kural vardır. Arabuluculuk Sonucunda Yapılan Milletlerarası Sulh Anlaşmaları Hakkında Birleşmiş Milletler Sözleşmesi kapsamında düzenlenen sulh anlaşma belgelerinin icra edilebilirlik şerhi asliye ticaret mahkemesinden alınır.

Dava şartı olan arabuluculukta son tutanağın önemi

Bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmuş olmak dava açmanın ön koşuludur. Kanun’un 18/A maddesi, ilgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olmasının dava şartı sayıldığı halleri düzenler. İş ve ticari uyuşmazlıklardaki bu zorunluluk hakkında ayrıntılı bilgi için ticari dava arabuluculuğu ve dava şartı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Dava şartı olan arabuluculukta taraflar anlaşmaya varamazsa, arabulucu bu durumu son tutanakla belgeler ve durumu derhal arabuluculuk bürosuna bildirir. Bu son tutanağın bir örneği, dava açılırken mahkemeye sunulur. Son tutanağı dava dilekçesine eklemeyen tarafın davası, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilebilir. Bu nedenle anlaşmama durumunda dahi son tutanak, dava yolunu açık tutan kritik bir belgedir.

Serbestlik ilkesi ve istisnası

Arabuluculukta temel ilke serbestliktir. Kanun’un 3. maddesine göre taraflar arabulucuya başvurmak, süreci devam ettirmek, sonuçlandırmak veya bu süreçten vazgeçmek konusunda serbesttir. Ancak bu serbestlik, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin 18/A maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla geçerlidir. Yani dava şartı kapsamındaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk aşamasının geçilmesi zorunludur. Arabuluculuğun genel çerçevesi için arabuluculuk nedir, şartları nelerdir başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Belge düzenlenirken dikkat edilmesi gerekenler

Anlaşma belgesinin veya son tutanağın hukuki sonuçları doğrudan içeriğine ve imza kombinasyonuna bağlıdır. Belgenin ilam niteliği kazanması için gerekli imzaların tam olması, anlaşma maddelerinin açık biçimde yazılması ve taşınmaz gibi özel kural gerektiren konularda şerh adımının atlanmaması gerekir. Sürece ve belgelerin hazırlanmasına ilişkin daha fazla bilgi için arabulucu hizmetleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Her uyuşmazlığın kendine özgü koşulları bulunduğundan, belgeyi imzalamadan önce içeriğinin ve doğuracağı sonuçların bir hukuk uzmanıyla değerlendirilmesi yerinde olur.

Sık sorulan sorular

Son tutanak ile anlaşma belgesi aynı şey midir?

Hayır. Son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin nasıl sonuçlandığını (anlaşma, anlaşmama veya başka bir sona erme) gösteren belgedir. Anlaşma belgesi ise tarafların üzerinde uzlaştıkları konuların içeriğini gösteren, ayrıca düzenlenebilen belgedir. Taraflar isterse anlaşmanın içeriğini doğrudan son tutanağa da yazdırabilir.

Anlaşma belgesi doğrudan icraya konulabilir mi?

6325 sayılı Kanun'un 18. maddesine göre taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu durumda ayrıca mahkemeden şerh almaya gerek kalmadan belge icra takibine konu edilebilir.

İcra edilebilirlik şerhi hangi hallerde zorunludur?

Taraflar belgeyi avukat olmaksızın yalnızca kendileri imzalamışsa şerh talep edilmesi gerekir. Ayrıca taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşma belgelerinde şerh alınması zorunludur ve bu şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır.

Anlaşmaya varılamazsa son tutanak neden önemlidir?

Dava şartı olan arabuluculukta taraflar anlaşamazsa arabulucu durumu son tutanakla belgeler. Dava açılırken bu son tutanağın bir örneğinin mahkemeye sunulması gerekir. Aksi halde dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilebilir.

İcra edilebilirlik şerhi incelemesi duruşmalı mı yapılır?

Kural olarak icra edilebilirlik şerhinin verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme dosya üzerinden yapılır. Ancak arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında inceleme duruşmalı olarak yürütülür.