Ticari Dava Arabuluculuk: Dava Şartı ve Süreç

Ticari dava arabuluculuk, konusu bir miktar para olan belirli ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce tamamlanması gereken zorunlu bir aşamadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, kapsamdaki ticari davalarda mahkemeye başvurmadan önce arabulucuya gidilmiş olması bir dava şartıdır. Yani bu uyuşmazlıklarda doğrudan dava açtığınızda, mahkeme işin esasına girmeden davayı usulden reddedebilir.

Bu yazıda ticari dava arabuluculuğunun hangi uyuşmazlıkları kapsadığını, sürecin nasıl işlediğini, süreleri ve başvurmamanın hukuki sonuçlarını açıklıyoruz.

Ticari dava arabuluculuk nedir?

Ticari dava arabuluculuk, tarafların bir ticari uyuşmazlığı mahkeme yerine, tarafsız bir arabulucunun yönetiminde çözmeye çalışmasıdır. Bazı ticari uyuşmazlıklarda bu başvuru tarafların seçimine bırakılmış değildir; kanun bunu dava açmanın ön koşulu olarak düzenlemiştir. Bu nedenle bu tür arabuluculuğa “dava şartı arabuluculuk” denir.

Düzenlemenin dayanağı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na 7155 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle eklenen 5/A maddesidir. Maddenin ilk fıkrasında, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasının dava şartı olduğu belirtilmiştir. Maddenin tam metnine 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz.

Hangi ticari uyuşmazlıklar kapsamdadır?

Dava şartı arabuluculuk, her ticari uyuşmazlığı kapsamaz. TTK 5/A, kapsamı konusu bir miktar paranın ödenmesi olan taleplerle sınırlar. Güncel mevzuat metnine göre kapsama giren dava türleri şunlardır:

• Alacak davaları
• Tazminat davaları
• İtirazın iptali davaları
• Menfi tespit davaları
• İstirdat davaları

Bir davanın “ticari dava” sayılıp sayılmadığı, TTK’nın 4. maddesindeki ölçütlere göre belirlenir. Kanun’un 5/A maddesi de 4. maddede ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalara atıf yapar. Bir uyuşmazlık ticari nitelikte değilse ya da konusu bir miktar para ödenmesine ilişkin değilse, dava şartı arabuluculuk kapsamına girmeyebilir.

Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı dokümanda da iş hukuku, ticaret hukuku ve tüketici hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıkların önemli bir kısmında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olarak düzenlendiği ifade edilmektedir. Konuya ilişkin açıklamalar Adalet Bakanlığı’nın “Ticaret Hukukunda Arabuluculuk” dokümanında yer almaktadır.

İsteğe bağlı arabuluculuk

Dava şartı kapsamına girmeyen ticari uyuşmazlıklarda da taraflar, uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan arabulucuya başvurmayı tercih edebilir. Bu, isteğe bağlı (ihtiyari) arabuluculuktur ve tarafların iradesine dayanır. Aynı Bakanlık dokümanında, dava şartı arabuluculuk kapsamına girmeyen ancak ihtiyari arabuluculuğa konu olabilecek ticari uyuşmazlıkların da bulunduğu belirtilmektedir.

Ticari dava arabuluculuk süreci nasıl işler?

Süreç, taraflardan birinin uyuşmazlık konusu hakkında yetkili arabuluculuk bürosuna başvurmasıyla başlar. Büro, dosyayı bir arabulucuya görevlendirir. Arabulucu tarafları davet eder, oturumları yönetir ve tarafların anlaşıp anlaşmadığını tespit eder.

Sürecin sonunda iki olasılık vardır:

• Taraflar anlaşır: Anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belge, uyuşmazlığın ilgili kısmını sonlandırır ve belirli şartlarda ilam niteliğinde sayılabilir.
• Taraflar anlaşamaz: Arabulucu son tutanağı düzenler. Anlaşamama durumunda, bu son tutanağın dava dilekçesine eklenmesiyle mahkemede dava açılabilir.

Dava şartı arabuluculukta amaç, dava açmadan önce tarafların bir çözüm imkanını değerlendirmesidir. Anlaşma sağlanamazsa dava yolu kapanmaz; yalnızca davanın görülebilmesi için gerekli ön koşul yerine getirilmiş olur.

Ticari dava arabuluculuk süresi ne kadardır?

TTK 5/A, sürecin ne kadar süreceğini de düzenler. Mevzuat metnine göre arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre, zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir.

Bu süreler, ticari uyuşmazlıkların makul bir zaman diliminde değerlendirilmesini amaçlar. Böylece arabuluculuk aşaması, uyuşmazlığın çözümünü belirsiz biçimde uzatmaz.

Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa ne olur?

Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta, arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa önemli bir usuli sonuç doğar. Adalet Bakanlığı’nın dokümanında belirtildiği üzere, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesi uyarınca, arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması halinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir.

Bu, mahkemenin uyuşmazlığın esasını incelemeden davayı reddetmesi anlamına gelir. Dolayısıyla kapsamdaki bir ticari uyuşmazlıkta önce arabuluculuk aşamasının tamamlanması, hak kaybı yaşamamak açısından kritik önemdedir.

Derdest davalara uygulanır mı?

Dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümler, yürürlüğe girdikleri tarihte halihazırda görülmekte olan davalara uygulanmaz. TTK’ya 7155 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle eklenen Geçici Madde 12’ye göre, bu hükümlerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay’da görülmekte olan davalar hakkında dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz.

Başka bir deyişle geçiş hükmü, yalnızca yürürlükten sonra açılacak davalar bakımından arabuluculuk şartını aramaktadır. Daha önce açılmış ve derdest olan davalar bu kuraldan etkilenmez.

Ticari dava arabuluculuğunda dikkat edilmesi gerekenler

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

• Kapsamın doğru belirlenmesi: Uyuşmazlığınızın ticari dava niteliğinde ve konusunun bir miktar para ödenmesine ilişkin olup olmadığının doğru değerlendirilmesi gerekir.
• Yetkili büroya başvuru: Başvurunun doğru yetki alanındaki arabuluculuk bürosuna yapılması, sürecin geçerliliği açısından önemlidir.
• Son tutanağın saklanması: Anlaşmazlık halinde açılacak davada son tutanağın dilekçeye eklenmesi gereklidir.
• Sürelerin takibi: Arabuluculuk sürecinin işleyişi sırasında ilgili zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin gözetilmesi gerekir.

Arabuluculuğun genel işleyişi ve temel şartları hakkında daha fazla bilgi için arabuluculuk nedir, şartları nelerdir başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Farklı bir uyuşmazlık alanındaki ücret yapısına ilişkin genel bir örnek için iş mahkemesi arabulucu ücretleri başlıklı içeriğimiz de yol gösterici olabilir. Arabuluculuk sürecine ilişkin hizmetlerimizin kapsamını ise arabulucu hizmetleri sayfamızda bulabilirsiniz.

Özet

Ticari dava arabuluculuk, TTK 5/A kapsamındaki belirli ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce tamamlanması gereken zorunlu bir aşamadır. Kapsama konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları girer. Arabulucu, başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla iki hafta uzatılabilir. Arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Her uyuşmazlık kendine özgü koşullar taşıdığından, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için hukuki destek almanız yerinde olur.

Sık sorulan sorular

Ticari dava arabuluculuk hangi davalarda zorunludur?

TTK 5/A uyarınca, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu kapsamdaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk aşaması zorunludur.

Ticari dava arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

TTK 5/A'ya göre arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir.

Arabulucuya başvurmadan ticari dava açarsam ne olur?

Dava şartı kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması halinde, HUAK 18/A hükmü uyarınca herhangi bir işlem yapılmaksızın dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.

Hâlihazırda görülmekte olan davalar için arabuluculuk şartı aranır mı?

Hayır. TTK Geçici Madde 12'ye göre, dava şartı arabuluculuk hükümleri yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri, bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay'da görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.

Taraflar arabuluculukta anlaşamazsa dava açabilir mi?

Evet. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa arabulucu son tutanağı düzenler. Bu son tutanağın dava dilekçesine eklenmesiyle mahkemede dava açılabilir. Anlaşamama, dava yolunu kapatmaz; yalnızca dava şartı yerine getirilmiş olur.