Arama Kararı Nedir, Hangi Durumlarda Verilir?

Arama, kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Şüpheli ya da sanığın üstünün, eşyasının, konutunun veya işyerinin aranabilmesi için yakalanabileceği ya da suç delillerinin elde edilebileceği konusunda makul şüphe bulunması gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri de yeterlidir. Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda ise kolluk amirinin tek başına verdiği yazılı emirle arama yapılamaz.

Bu yazıda arama kararının şartlarını, kararda bulunması gereken unsurları, gece arama yasağını, arama sırasındaki güvenceleri ve el koyma işlemine karşı başvuru yollarını sırasıyla ele alıyoruz. Bilgiler genel niteliktedir ve belirli bir dosyaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.

Arama kararı hangi şartla verilir?

Temel hüküm, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun (CMK) 116. maddesidir. Madde uyarınca, yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa şüphelinin ya da sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.

Burada iki ölçüt öne çıkar. Birincisi, aramanın bir amacı olmalıdır: kişinin yakalanması veya delillerin elde edilmesi. İkincisi, bu amaca ilişkin makul bir şüphe bulunmalıdır. Soyut bir kuşku ya da genel bir araştırma isteği bu ölçütü karşılamaz.

Üçüncü kişilerin konutu veya işyeri aranabilir mi?

Evet, ancak daha sıkı bir şarta bağlıdır. CMK m.117/1 uyarınca şüphelinin yakalanması veya suç delillerinin elde edilmesi amacıyla başka bir kişinin üstü, eşyası, konutu ve işyeri de aranabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bu durumda arama, aranan kişinin veya delillerin o yerlerde bulunduğunun kabul edilebilmesine olanak veren olayların varlığına bağlıdır.

Bu sınırlama, şüphelinin bulunduğu yerler ile şüpheli izlendiği sırada girdiği yerler için geçerli değildir (m.117/3). Ayrıca üçüncü kişiye ilişkin aramalarda zilyede, aramaya başlamadan önce aramanın amacı hakkında bilgi verilir.

Aramaya kim karar verir, kim emir verir?

CMK m.119/1 yetkiyi şöyle düzenler:

• Arama, hâkim kararı üzerine yapılabilir.
• Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamazsa kolluk amirinin yazılı emriyle de yapılabilir.
• Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yalnızca hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir.

Yani ev araması bakımından kolluk amirinin tek başına yazılı emri yeterli değildir. Kolluk amirinin yazılı emriyle yapılan aramaların sonuçları ise Cumhuriyet Başsavcılığına derhâl bildirilir. Bu hükümlerin metnine Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sayfasından da ulaşabilirsiniz.

"Gecikmesinde sakınca bulunan hâl" ne demektir?

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği, adli aramalar bakımından bu kavramı tanımlar. Derhâl işlem yapılmazsa suçun iz, eser ve delillerinin kaybolması, şüphelinin kaçması veya kimliğinin tespit edilememesi ihtimali bulunuyorsa ve hâkimden karar almaya yetecek vakit yoksa bu hâl söz konusu olur. Kavramın dar yorumlanması gerekir; çünkü istisna olarak düzenlenmiştir.

Arama kararında neler yer almalıdır?

CMK m.119/2’ye göre karar veya emirde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da eşya ve kararın veya emrin geçerli olacağı süre gösterilir. Bu unsurlar, aramanın sınırını belirler. Kararda adresi veya fiili belli olmayan, geçerlilik süresi görünmeyen bir belge, aramanın hukuka uygunluğu bakımından sorgulanabilir. Maddenin diğer unsurları için kanun metninin tamamına bakılmalıdır.

Gece arama yapılabilir mi?

CMK m.118/1 uyarınca konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz. Yönetmelik, gece vaktini güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zaman olarak tanımlar. Yönetmeliğe göre aramanın amacını tehlikeye sokan acil bir durum yoksa adli arama gündüz yapılır.

Gece araması yasağının istisnalarının hangi hâllerde söz konusu olduğu, somut olayda kanun metni ve yönetmelik birlikte okunarak değerlendirilmelidir.

Arama sırasında hangi güvenceler vardır?

• Hazır bulunma: Konutta, işyerinde veya kapalı yerde aramada konut sahibi hazır bulunabilir. Kendisi bulunmazsa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir hısımı, birlikte oturan bir kişi ya da komşusu hazır bulundurulur.
• Avukatın hazır bulunması: CMK, kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamayacağını düzenler.
• Kararın gösterilmesi: Yönetmelik, kolluğun kapıyı çalarak girmesini ve arama kararının gösterilmesini düzenler.

Arama sırasında kararın gösterilmesini istemek, tutanağın içeriğini okumak ve itirazlarınızın tutanağa geçirilmesini talep etmek bu güvencelerin pratikteki yansımalarıdır.

Arama sonucunda el koyma nasıl yapılır?

Aramada bulunan eşyaya el koyma, CMK m.127’de düzenlenmiştir (6545 sayılı Kanunla değişik hâl). Temel kurallar şunlardır:

• El koyma işlemi hâkim kararı üzerine yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamazsa kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri de el koyabilir.
• Kolluk görevlisinin açık kimliği el koyma tutanağına yazılır.
• Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim kararını el koymadan itibaren 48 saat içinde açıklar; aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar.
• El koyma, suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.

Taşınmazlara, kara, deniz ve hava ulaşım araçlarına el koymada ise CMK m.128 devreye girer. Bu madde, suçun işlendiğine ve suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi arar. Maddenin tam kapsamı bu yazının konusu dışındadır.

El koyma kararına itiraz nasıl yapılır?

Eşyası veya malvarlığı değerleri üzerinde el koyma uygulanan kişi için iki ayrı yol öne çıkar.

1. Hâkimden karar isteme: CMK m.127/4’e göre zilyedliğindeki eşyaya veya malvarlığı değerlerine el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir.
2. Genel itiraz yolu: Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itiraz, CMK m.268/1 uyarınca kanunda ayrıca hüküm yoksa ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçe veya zabıt kâtibine yapılacak beyanla yapılır.

İki haftalık süre, kararın öğrenildiği günden başlar. Süre kısa olduğu için kararın ne zaman ve nasıl öğrenildiğini gösteren belgeleri saklamak önemlidir. İtirazın hangi merci tarafından inceleneceği ve somut olayda hangi yolun daha uygun olduğu, dosyanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Bilgisayar, telefon ve dijital verilerde arama ve el koyma

Dijital cihazlar için ayrı bir düzenleme vardır: CMK m.134. Anayasa Mahkemesi, 12/2/2026 tarihinde E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla bu maddenin itiraz konusu kurallarının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verdi. İptal hükmü, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek. İtiraz başvurusu Bursa 1. Asliye Ceza Mahkemesinden gelmişti. Karar özeti için Anayasa Mahkemesi basın duyurusuna ve Kararlar Bilgi Bankası kaydına bakılabilir.

Duyuruya göre Mahkeme, kuralların bilgisayarlarda yer alan her türlü kişisel veriye erişime imkân tanıması nedeniyle özel hayata saygı hakkına ve kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına orantısız bir sınırlama getirdiğini belirtti. Başvuru kararında, elde edilen dijital verileri hangi adli makamın inceleyeceğinin belli olmadığı ve delil güvenliği ile kişisel verilerin korunmasını sağlayan güvencelerin eksik olduğu ifade edilmişti.

Duyuruda alıntılanan m.134/1’in ilk cümlesi, bilgisayar aramasını somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerine, başka surette delil elde etme imkânının bulunmamasına ve hâkim kararına bağlıyor. İptal hükmünün ne zaman yürürlüğe gireceği ve yerine nasıl bir düzenleme geleceği ise Resmî Gazete’deki yayım tarihine ve yasama sürecine bağlıdır.

Özet kontrol listesi

• Arama için makul şüphe gerekir; üçüncü kişiler için ek olarak olayların varlığı aranır.
• Konutta ve işyerinde yalnızca hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca hâlinde savcı emri yeterlidir.
• Kararda fiil, kişi, adres veya eşya ve geçerlilik süresi bulunmalıdır.
• Konutta ve işyerinde gece vaktinde arama yapılamaz.
• Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim 48 saat içinde karar verir.
• Hâkim kararlarına karşı itiraz süresi, kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır.

Sık sorulan sorular

Arama kararı olmadan ev araması yapılabilir mi?

Konutta arama yalnızca hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir. Bu alanlarda kolluk amirinin tek başına yazılı emri yeterli değildir. Gecikmesinde sakınca hâli, yönetmelikte iz ve delillerin kaybolması, şüphelinin kaçması veya kimliğinin tespit edilememesi ihtimali ve hâkimden karar almaya vakit bulunmaması olarak tanımlanır.

Gece vakti arama yapılabilir mi?

CMK m.118/1'e göre konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz. Yönetmelik, gece vaktini güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zaman olarak tanımlar. Aramanın amacını tehlikeye sokan acil bir durum yoksa adli arama gündüz yapılır.

Arama sırasında avukatım yanımda bulunabilir mi?

CMK, kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamayacağını düzenler. Ayrıca konutta aramada konut sahibi hazır bulunabilir; kendisi bulunmazsa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir hısımı, birlikte oturan biri ya da komşusu hazır bulundurulur.

El koyma kararına itiraz süresi ne kadardır?

CMK m.268/1'e göre hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunda ayrıca hüküm yoksa kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçeyle ya da zabıt kâtibine yapılacak beyanla yapılır. Bunun yanında eşyasına el konulan kişi, m.127/4 uyarınca hâkimden her zaman karar verilmesini isteyebilir.

Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma ne kadar süre geçerlidir?

CMK m.127/3'e göre hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim kararını el koymadan itibaren 48 saat içinde açıklar; açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar.