Siber Suçlar İhbar: Nereye ve Nasıl Yapılır?

Siber suçlar ihbar edilirken izlenecek temel yol, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) genel kuralına dayanır: Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir. Bu kural CMK m. 158/1 hükmünde yer alır ve siber suçlar için ayrı bir genel kural öngörülmemiştir. Başvuruyu yazılı yapabilir, tutanağa geçirilmek üzere sözlü de anlatabilirsiniz.

Bu yazı, hangi makama nasıl başvurulacağını, başvuruda hangi bilgilerin işe yarayacağını ve ihbarla bağlantılı içerik kaldırma yolunu genel hatlarıyla anlatır. Belirli bir çevrimiçi ihbar formunun adresini vermiyoruz. Güncel elektronik başvuru kanallarını ilgili kurumların resmî sitelerinden teyit etmeniz gerekir.

İhbar ile şikâyet arasındaki fark nedir?

İki kavram günlük dilde sık karıştırılır. Adalet Bakanlığı’nın mağdur hakları sayfasına göre şikâyet, maruz kalınan eylemin Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa bildirilip faillerin cezalandırılmasının talep edilmesidir. İhbar ise bir kişinin suçun şüphelisini veya suç olan olayı yetkili makama bildirmesidir.

İhbarı herkes yapabilir.
Şikâyet, mağdura veya suçtan zarar gören kişiye tanınmış bir haktır.

Örneğin hesabınızın ele geçirildiğini fark ettiyseniz mağdur sıfatıyla şikâyetçi olursunuz. Bir internet sayfasında suç oluşturduğunu düşündüğünüz bir içerik gördüyseniz, olaya doğrudan zarar görmeseniz de ihbarda bulunabilirsiniz.

Siber suçlar nereye ihbar edilir?

CMK m. 158 uyarınca başvuru yolları şöyledir:

Cumhuriyet Başsavcılığı veya kolluk: İhbar ve şikâyet doğrudan başsavcılığa ya da kolluk makamlarına (polis, jandarma) yapılabilir (m. 158/1).
Valilik, kaymakamlık veya mahkeme: Bu makamlara yapılan ihbar ve şikâyet ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (m. 158/2).
Elçilik ve konsolosluk: Yurt dışında işlenen ve Türkiye’de takibi gereken suçlar için Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da başvurulabilir (m. 158/3).
Yazılı veya sözlü anlatım: İhbar veya şikâyet yazılı yapılabilir, sözlü yapılırsa tutanağa geçirilir (m. 158/5).

Madde metnini mevzuat.gov.tr üzerindeki Ceza Muhakemesi Kanunu metninden de inceleyebilirsiniz. Bu sürümün güncel fıkra numaralandırmasını yürürlükteki metinden kontrol etmeniz yerinde olur.

Başvuruda hangi bilgileri vermelisiniz?

İhbarın içeriği önemlidir. CMK m. 158/6’ya göre ihbar veya şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Fiilin suç oluşturmadığı açıkça anlaşılırsa da aynı sonuç doğar. Bu nedenle genel bir yakınma yerine somut bir anlatım hazırlamak gerekir.

Başvuru metninde mümkün olduğunca şunlara yer verin:

Olayın tarihi ve saati, öğrendiğiniz an
Olayın yaşandığı platform, uygulama veya internet adresi (URL)
İlgili hesap adı, telefon numarası, e-posta adresi ya da varsa IBAN bilgisi
Ne olduğunun kronolojik ve sade anlatımı
Uğradığınız zarar varsa niteliği
Elinizdeki ekran görüntüsü, mesaj kaydı veya yazışma gibi deliller

Fiilin hangi suç tipine girdiğini kendiniz belirlemek zorunda değilsiniz. Hukuki nitelendirmeyi soruşturma makamları yapar. Yine de olayı doğru ve eksiksiz anlatmanız süreci kolaylaştırır.

Delilleri nasıl korumalısınız?

Adalet Bakanlığı’nın savcılar ve kolluk için hazırlanan Siber Suç Soruşturmaları Kılavuzu, elektronik delillerin ilk ihbar aşamasında toplanmasına ve cihazın durumunun kaydedilmesine dikkat çekiyor. Kılavuz yetkililere yöneliktir. Yine de mağdur açısından şu çıkarımlar yapılabilir:

Mesajları, hesap sayfalarını ve ilgili içerikleri silmeden önce kaydedin.
Ekran görüntülerinde tarih, saat ve internet adresinin görünmesine özen gösterin.
Cihazınızda yaptığınız işlemleri not edin. Cihazı sıfırlamak veya içeriği temizlemek delil kaybına yol açabilir.
Bankacılık veya ödeme hareketleriyle ilgili belgeleri saklayın.

Cihaz üzerinde ne yapılacağı olaya göre değişir. Teknik inceleme gerektiren durumlarda bunu başvuru sırasında yetkililere bildirin.

Şikâyet süresi var mı?

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır ve bu süre hak düşürücüdür. Bu bilgi Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi’nin Ceza Muhakemesi Hukuku ders notunda yer alıyor. Ancak her siber suç şikâyete bağlı değildir. Yaşadığınız olayın şikâyete bağlı olup olmadığı suç tipine göre belirlenir. Süre konusunda tereddüdünüz varsa beklemeden başvurmak ve suç tipini ilgili kanun maddesinden doğrulatmak daha güvenli olur.

İçerik kaldırma ve erişim engelleme nasıl işler?

İnternet ortamındaki bir yayın sizi mağdur ediyorsa ihbarın yanında içeriğin kaldırılması da gündeme gelebilir. 5651 sayılı Kanun’un 8. maddesi belirli suçlar (katalog suçlar) bakımından bu yolu düzenler. Anlatılanlar yalnızca bu madde kapsamındaki suçlar için geçerlidir. Her siber suç bu yola tabi değildir.

İçeriğin katalog suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe varsa içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir.
Soruşturma evresinde kararı hâkim verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da verebilir.
Savcı kararını 24 saat içinde hâkim onayına sunar, hâkim de en geç 24 saat içinde karar verir.
Karar derhal ve en geç bildirimden itibaren dört saat içinde yerine getirilir (m. 8/5).

Aynı maddeye göre suça konu içerikleri oluşturan ve yayanlar hakkında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. Failin tespiti için gereken bilgiler hâkim kararıyla içerik, yer ve erişim sağlayıcılardan alınır. Bu kanalın bireysel başvuru formları bu yazıda doğrulanmadığı için ayrıca belirtilmemiştir.

Siber suçlarla mücadele hangi kurumlarca yürütülür?

Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde bu alanda çalışan bir daire bulunur. TBMM tutanağında yer alan aktarıma göre daire 2011’de Bilişim Suçlarıyla Mücadele Daire Başkanlığı olarak kuruldu, 2013’te bugünkü adı olan Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı adını aldı ve KOM Daire Başkanlığından ayrıldı. Aynı TBMM tutanağında, tespitlerin bir kısmının 81 ildeki siber şubelerden, bir kısmının ihbarlardan geldiği ve çok acil durumlarda içeriğin BTK’ya iletildiği belirtiliyor.

Soruşturma tarafında ise savcılar ve kolluk birlikte çalışır. Yukarıda anılan kılavuzun proje paydaşları arasında EGM Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, BTK ve Adli Tıp Kurumu yer alıyor.

Ayrıca 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanunun 6. maddesi, Başkanlığa siber saldırılara karşı tedbir alma ve kaynağına karşı caydırıcılık sağlama yetkisi veriyor. Bu kanun kurum ve altyapı güvenliğine ilişkin bir çerçeve oluşturur. Bireysel suç ihbarı için başvurulacak bir merci olarak değerlendirilmemelidir.

Acil durumda hangi hatlara başvurulabilir?

Adalet Bakanlığı’nın mağdur hakları sayfasında 155 Polis İmdat, 156 Jandarma, 112 Acil Servis ve 183 Sosyal Destek Hattı yardım hatları olarak listeleniyor. Sayfa, eylemin araştırılmasını isteyenlerin Cumhuriyet savcılığına, emniyet veya jandarma birimlerine başvurabileceğini belirtiyor. Bu hatların siber suç ihbarı için özel bir yönlendirme sunup sunmadığı kaynaklarda belirtilmiyor. Can güvenliğini ilgilendiren acil bir durum varsa bu hatlar öncelikli olabilir. Dosya açılması için ise yetkili makama yapılacak başvuru esastır.

Başvurudan sonra ne olur?

Başvuru yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına ulaştığında inceleme yapılır. Anlatım soyut ve genelse veya fiil açıkça suç oluşturmuyorsa soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilir. Somut bilgi içeren başvurularda soruşturma başlar ve gerekli delil toplama işlemleri yapılır. Sürecin hızı ve sonucu olayın niteliğine, delillerin durumuna ve failin tespit edilebilmesine bağlıdır. Bu nedenle sonuç konusunda genel bir öngörüde bulunmak mümkün değildir.

Maddi zarar, hesap güvenliği veya kişisel verilerle ilgili ek adımlar gerekiyorsa olayın özelliklerine göre ayrıca hukuki değerlendirme yaptırmak yararlı olur.

Sık sorulan sorular

Siber suçlar nereye ihbar edilir?

CMK m. 158/1 uyarınca ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına (polis, jandarma) yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular da ilgili başsavcılığa gönderilir.

Siber suç ihbarı yazılı mı yapılmalı, sözlü olabilir mi?

CMK m. 158/5'e göre ihbar veya şikâyet yazılı yapılabilir. Sözlü de yapılabilir, bu durumda başvuru tutanağa geçirilir.

İhbar ile şikâyet arasındaki fark nedir?

İhbarı herkes yapabilir. Kişi, suçun şüphelisini veya suç olan olayı yetkili makama bildirir. Şikâyet ise mağdura veya suçtan zarar gören kişiye tanınmış bir haktır ve failin cezalandırılmasının talep edilmesini ifade eder.

Başvuruda hangi bilgiler verilmelidir?

Olayın tarihi, platform veya internet adresi, ilgili hesap, telefon ya da IBAN bilgileri ve olayın kronolojik anlatımı verilmelidir. CMK m. 158/6'ya göre soyut ve genel nitelikteki başvurularda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilir.

Şikâyet için süre sınırı var mı?

Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır ve hak düşürücüdür. Her siber suç şikâyete bağlı olmadığı için olayınızın suç tipine göre durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.